📖 Bài 29: Virus - lớp 6

💡 Bài 29: Virus

Ở các bài học trước, chúng ta đã làm quen với vi khuẩn - những sinh vật siêu nhỏ bé. Nhưng các em có biết không, trong thế giới vi mô còn có một "thế lực" khác có kích thước nhỏ hơn vi khuẩn hàng trăm lần, lại là thủ phạm gây ra những đại dịch rúng động toàn cầu như đại dịch Covid-19 hay dịch sốt xuất huyết. Đó chính là Virus!

Hôm nay, thầy/cô trò chúng ta sẽ cùng giải mã "thế lực" này qua Bài 29: Virus nhé!

[Hình minh hoạ Phía sau là một chú muỗi vằn khổng lồ đang chích vào da người (biểu tượng lây truyền sốt xuất huyết). Phía trước là những khối virus hình cầu có gai tua tủa (mô phỏng virus) đang lơ lửng rực sáng.]

I. Sự đa dạng của virus

Nếu như vi khuẩn có thể quan sát được bằng kính hiển vi quang học ở phòng thí nghiệm trường mình, thì virus lại là một "bậc thầy tàng hình".

Kích thước: Virus vô cùng nhỏ bé, chúng ta chỉ có thể nhìn thấy chúng thông qua kính hiển vi điện tử siêu độ phóng đại. Ví dụ, một con vi khuẩn đường ruột có kích thước gấp 300 lần một virus cảm lạnh!
Hình dạng: Virus có "bộ sưu tập thời trang" với 3 hình dáng chính:
- Dạng xoắn: Giống như một chiếc lò xo (ví dụ: virus dại, virus khảm thuốc lá...).
- Dạng khối: Giống như viên xúc xắc nhiều mặt (ví dụ: virus HIV, virus bại liệt...).
- Dạng hỗn hợp: Có phần đầu là dạng khối, phần đuôi là dạng xoắn, trông hệt như một chiếc tàu vũ trụ của người ngoài hành tinh (ví dụ: thể thực khuẩn T4, virus đậu mùa...).

[Bảng đồ hoạ minh hoạ Chia 3 ô rõ rệt. Ô 1: Dạng xoắn (hình trụ dài xoắn ốc màu vàng). Ô 2: Dạng khối (hình đa giác nhiều mặt như viên kim cương). Ô 3: Dạng hỗn hợp (hình một con robot có đầu đa giác và 6 cái chân nhện dài).]

II. Cấu tạo của virus: Bí ẩn lớn nhất

Các em còn nhớ ở Chương V, chúng ta học "Tế bào là đơn vị cơ bản của sự sống" không? Điều bất ngờ nhất ở virus là: Virus CHƯA có cấu tạo tế bào!,. Chính vì vậy, nhiều nhà khoa học tranh cãi rằng virus thậm chí không phải là một sinh vật sống hoàn chỉnh, mà chúng chỉ là những "hạt" sống kí sinh.

Cấu tạo của một hạt virus cực kì đơn giản, chỉ gồm 2 phần cơ bản:

Vỏ protein: Là lớp áo khoác bên ngoài để bảo vệ.
Lõi vật chất di truyền (ADN hoặc ARN): Là phần nhân cốt lõi nằm bên trong mang thông tin của virus. (Ngoài ra, một số virus phức tạp có thêm lớp "vỏ ngoài" và các "gai glycoprotein" để dễ dàng bám vào tế bào vật chủ).

[Đồ hoạ lát cắt cấu tạo Virus Một khối cầu bị cắt đi 1/4. Lớp vỏ ngoài cùng màu xanh có các gai nhọn (Gai glycoprotein). Lớp thứ hai màu vàng (Vỏ protein). Chính giữa tâm là những cuộn dây màu đỏ lộn xộn (Lõi vật chất di truyền).]

III. Virus gây bệnh và Cách phòng tránh

1. Những căn bệnh do virus (Virus là "Thù") Vì không có tế bào hoàn chỉnh, virus không thể tự sống một mình. Chúng bắt buộc phải chui vào tế bào của con người, động vật hay thực vật (gọi là vật chủ) để "nhân bản", từ đó phá huỷ tế bào và gây bệnh.

Ở người: Gây ra cúm, thuỷ đậu, quai bị, viêm gan B, sốt xuất huyết, hay nguy hiểm hơn là HIV/AIDS, dại....
Ở động/thực vật: Gây bệnh tai xanh ở lợn, lở mồm long móng ở trâu bò, cúm gia cầm; hoặc gây bệnh khảm ở cây đậu, xoăn lá cà chua... làm thiệt hại nặng nề cho nông nghiệp.

2. Vũ khí phòng bệnh: VACCINE Để đối phó với virus, vũ khí lợi hại nhất của con người chính là Vaccine.

Nguyên lí: Các nhà khoa học sẽ lấy chính virus (đã bị làm cho yếu đi hoặc chết đi) chế tạo thành vaccine và tiêm vào cơ thể. Cơ thể chúng ta sẽ "tập trận" với những virus yếu ớt này, ghi nhớ chúng và tạo ra kháng thể. Sau này, nếu virus thật xâm nhập, cơ thể đã có sẵn "đội quân" để tiêu diệt chúng ngay lập tức.
Phòng bệnh hàng ngày: Ngoài việc tiêm vaccine đầy đủ, các em cần ăn uống đủ chất, tập thể dục, giữ gìn vệ sinh cá nhân, rửa tay thường xuyên và diệt muỗi để không cho virus có cơ hội lây lan nhé!

IV. Vai trò có ích của virus (Góc Em có biết?)

Đừng vội ghét bỏ virus hoàn toàn nhé! Nhờ sự phát triển của khoa học, con người đã "thuần hoá" được virus để phục vụ đời sống:

Trong y học, virus được dùng để sản xuất chính vaccine bảo vệ con người, hoặc sản xuất hormone, protein....
Trong nông nghiệp, virus được chế tạo thành thuốc trừ sâu sinh học. Loại thuốc này chỉ tiêu diệt đúng loài sâu rầy phá hoại mùa màng mà hoàn toàn an toàn cho cây trồng, môi trường và sức khoẻ con người.

[Mô tả: Nửa trên là hình ảnh một bác sĩ đang tiêm Vaccine cho em bé (chú thích: Tiêm vaccine là cách tốt nhất phòng bệnh virus). Nửa dưới là hình ảnh một chiếc máy bay không người lái (drone) đang phun thuốc trừ sâu sinh học chiết xuất từ virus xuống cánh đồng xanh mướt.],

TỔNG KẾT BÀI HỌC (Em đã học)

Các em hãy mở vở ra và ghi nhớ lại 4 điểm cốt lõi nhất của bài học hôm nay:

Virus là dạng "sống" siêu nhỏ (phải soi bằng kính hiển vi điện tử) và chưa có cấu tạo tế bào,.
Cấu tạo của virus rất đơn giản, chỉ gồm vỏ protein và lõi vật chất di truyền,.
Virus kí sinh gây ra rất nhiều bệnh nguy hiểm cho con người, vật nuôi và cây trồng. Tuy nhiên chúng cũng được ứng dụng làm vaccine và thuốc trừ sâu sinh học,.
Để phòng bệnh, biện pháp hiệu quả nhất là sử dụng vaccine kết hợp với giữ gìn vệ sinh cá nhân và môi trường.

Bài học giải mã "thế lực tàng hình" Virus của chúng ta đến đây là kết thúc rồi. Các em đã biết vì sao hồi nhỏ mình lại phải đi tiêm phòng nhiều mũi chưa nào? Hãy nghỉ ngơi một chút, sau đó nhấp ngay vào mục "Bài tập trắc nghiệm Bài 29" ở phía trên hệ thống Gogoedu để củng cố kiến thức và tích lũy điểm thưởng nhé! Hẹn gặp lại các em ở Bài 30!