📖 Bài 4: Sử dụng kính hiển vi quang học - lớp 6

Ở bài trước, chúng ta dùng kính lúp để xem các vật nhỏ, nhưng để quan sát được các tế bào của một lá cây hay những sinh vật vô cùng bé nhỏ thì kính lúp không thể làm được. Lúc này, chúng ta cần đến một thiết bị mạnh mẽ hơn rất nhiều: Kính hiển vi quang học.

I. Tìm hiểu về kính hiển vi quang học

Nếu kính lúp thông thường chỉ phóng to được từ 3 đến 20 lần, thì kính hiển vi quang học có thể phóng to ảnh của vật được quan sát từ 40 lần đến 3000 lần.

Một chiếc kính hiển vi quang học bao gồm các bộ phận chính sau đây:

1. Ống kính:
   • Thị kính: Là nơi chúng ta đặt mắt vào để quan sát, thường có ghi các thông số độ phóng đại như 5x (gấp 5 lần), 10x (gấp 10 lần),....
   • Đĩa quay dùng để gắn các vật kính.
   • Vật kính: Là kính quay sát vào vật cần quan sát, có ghi 10x, 40x,....
2. Ốc điều chỉnh: Gồm có ốc to và ốc nhỏ dùng để lấy nét.
3. Bàn kính: Là nơi đặt tiêu bản (mẫu vật) để quan sát, có kẹp giữ.
4. Các bộ phận khác: Đèn chiếu sáng (hoặc gương) để cung cấp ánh sáng cho mẫu vật; thân kính và chân kính làm giá đỡ cho toàn bộ hệ thống.

[Hình minh hoạ 3D một chiếc kính hiển vi quang học đặt trên bàn thí nghiệm. Có các đường kẻ và mũi tên chú thích rõ ràng 4 bộ phận chính: Thị kính (ở trên cùng), Vật kính (gắn trên đĩa quay), Bàn kính (có kẹp tiêu bản) và Hệ thống ốc điều chỉnh (ốc to, ốc nhỏ ở thân kính). Thiết kế trực quan, nét vẽ chân thực, màu sắc tươi sáng.]

II. Sử dụng kính hiển vi quang học

Để nhìn thấy rõ mẫu vật qua kính hiển vi, các em cần thực hiện tuần tự và chính xác 5 bước sau:

• Bước 1: Chọn vật kính thích hợp (10x, 40x hoặc 100x) theo đúng mục đích quan sát của mình.
• Bước 2: Điều chỉnh ánh sáng cho thích hợp với vật kính đã chọn.
• Bước 3: Đặt tiêu bản lên bàn kính, dùng kẹp để giữ chặt. Sau đó, vặn ốc to theo chiều kim đồng hồ để hạ vật kính xuống gần sát vào tiêu bản (Lưu ý: cẩn thận không để mặt của vật kính chạm hẳn vào tiêu bản gây nứt vỡ).
• Bước 4: Đặt mắt nhìn vào thị kính, vặn ốc to theo chiều ngược lại để từ từ đưa vật kính lên.
• Bước 5: Cuối cùng, vặn ốc nhỏ thật chậm rãi cho đến khi em nhìn thấy mẫu vật hiện ra thật rõ nét.

[Hình ảnh đồ hoạ một học sinh mặc áo choàng trắng (blouse) đang thực hành soi kính hiển vi. Một tay bạn đang từ từ vặn ốc điều chỉnh (ốc nhỏ), một mắt đang nhìn vào thị kính. Khung cảnh phòng thí nghiệm ảo Gogoedu hiện đại phía sau.]

III. Bảo quản kính hiển vi quang học

Kính hiển vi là một dụng cụ đắt tiền và rất dễ hỏng nếu không cẩn thận. Do đó, các em cần tuân thủ các quy tắc bảo quản sau:

• Khi cần di chuyển kính hiển vi, luôn nhớ: một tay cầm chắc vào thân kính, tay kia đỡ dưới chân đế của kính. Phải đặt kính hiển vi ở trên bề mặt phẳng.
• Tuyệt đối không được để tay ướt hoặc tay bẩn chạm lên kính hiển vi.
• Lau thị kính và vật kính bằng loại giấy chuyên dụng trước và sau khi sử dụng xong.

[Hình minh họa cách cầm kính hiển vi đúng chuẩn: Một người đang dùng tay phải nắm chặt vào thân kính (phần tay cầm), tay trái đỡ trọn phần dưới của chân đế kính hiển vi để di chuyển. Có biểu tượng tick xanh (✔) thể hiện đây là hành động đúng và an toàn.]

TỔNG KẾT BÀI HỌC (Em đã học)

Để kết thúc bài học, các em hãy ghi nhớ 2 điểm chính sau vào vở:

1. Kính hiển vi quang học là dụng cụ có thể phóng to ảnh của vật được quan sát khoảng từ 40 lần đến 3000 lần,.
2. Cần sử dụng và bảo quản kính hiển vi đúng cách để quan sát được tốt và giữ cho kính bền lâu.

Bài học số 4 của chúng ta hôm nay đến đây là kết thúc. Thầy/cô chúc các em có khoảng thời gian ôn tập lý thuyết thật hiệu quả, đừng quên hoàn thành bài tập riêng của bài này nhé! Hẹn gặp lại các em ở Bài 5.