📖 Bài 6: Đo khối lượng - lớp 6

💡 Bài 6: Đo khối lượng

Trước khi bắt đầu, các em hãy cùng quan sát một tình huống thực tế trên màn hình: Thầy/cô có hai chiếc cốc giống hệt nhau, một bạn lần lượt rót sữa vào đầy một cốc và rót nước vào đầy cốc còn lại. Theo các em, làm thế nào để chúng ta có thể so sánh chính xác khối lượng của hai cốc này? Việc ước lượng bằng tay chỉ cho chúng ta cảm giác tương đối, muốn biết chính xác, chúng ta bắt buộc phải dùng đến các dụng cụ đo lường. Chúng ta cùng đi vào bài học để tìm hiểu chi tiết nhé!

[Hình minh họa một bạn học sinh đang đứng trước bàn bếp. Trên bàn có hai chiếc cốc thủy tinh giống hệt nhau. Bạn ấy đang rót sữa từ hộp vào đầy cốc thứ nhất và rót nước lọc từ bình vào đầy cốc thứ hai.]

I. Đơn vị khối lượng

Mọi vật xung quanh chúng ta đều có khối lượng. Khối lượng là số đo lượng chất của một vật.

Cũng giống như đo chiều dài, chúng ta cần có một đơn vị chuẩn để đo khối lượng. Trong Hệ đơn vị đo lường hợp pháp của nước ta hiện nay, đơn vị cơ bản đo khối lượng là kilôgam, kí hiệu là kg.

Ngoài kilôgam, trong đời sống hằng ngày và trong khoa học, chúng ta còn sử dụng các đơn vị khối lượng khác lớn hơn hoặc nhỏ hơn. Các em hãy ghi nhớ bảng quy đổi rất quan trọng sau đây nhé:

1 miligam (mg) = 0,001 g
1 gam (g) = 0,001 kg
1 hectôgam (còn gọi là 1 lạng) = 100 g
1 tạ = 100 kg
1 tấn (t) = 1000 kg

(Tương tác Gogoedu: Mẹ đi chợ thường mua "2 lạng thịt", vậy các em nhẩm tính xem 2 lạng là bao nhiêu gam? Đúng rồi, là 200 gam nhé!)

II. Dụng cụ đo khối lượng

Để đo khối lượng, dụng cụ chuyên dụng mà chúng ta sử dụng chính là cân.

Tuỳ thuộc vào vật cần đo lớn hay nhỏ, nặng hay nhẹ mà người ta thiết kế ra rất nhiều loại cân khác nhau. Các em quan sát trên bàn thí nghiệm ảo của Gogoedu (Hình 6.1), chúng ta có:

Cân Rô-béc-van (Roberval): Thường dùng trong phòng thí nghiệm.
Cân đòn: Thường được các bà, các mẹ dùng ở chợ ngày xưa.
Cân đồng hồ: Rất phổ biến hiện nay tại các chợ, siêu thị.
Cân y tế: Dùng để đo khối lượng cơ thể con người.
Cân điện tử: Cho kết quả rất chính xác, hiện số rõ ràng, dùng trong siêu thị hoặc nhà bếp.

[Bảng đồ hoạ thiết kế phẳng minh hoạ 5 loại cân phổ biến: Cân Rô-béc-van (có hai đĩa cân hai bên), Cân đòn (có thanh đòn dài và quả cân), Cân đồng hồ (màu xanh lá cây, mặt đồng hồ tròn), Cân y tế (cân sức khoẻ dạng đứng có thước đo chiều cao) và Cân điện tử (hiện số số 0.0 trên màn hình LED)]

Tương tự như thước đo, trước khi dùng cân, các em cần phải xác định Giới hạn đo (GHĐ) (số kg lớn nhất ghi trên cân) và Độ chia nhỏ nhất (ĐCNN) (giá trị giữa 2 vạch chia liên tiếp) để chọn loại cân phù hợp nhất nhé.

III. Cách đo khối lượng

Để có được kết quả đo chính xác nhất, các em cần nắm vững thao tác sử dụng của 2 loại cân phổ biến nhất hiện nay là cân đồng hồ và cân điện tử.

1. Dùng cân đồng hồ

Bước 1: Ước lượng khối lượng vật để chọn cân có GHĐ và ĐCNN thích hợp. (Việc này rất quan trọng, nếu em dùng cân nhỏ để cân vật quá nặng có thể làm hỏng lò xo của cân).
Bước 2: Vặn ốc điều chỉnh để kim cân chỉ đúng vạch số 0 (chỉnh số 0).
Bước 3: Đặt vật cần cân lên đĩa cân.
Bước 4: Mắt nhìn vuông góc với vạch chia trên mặt cân ở vị trí đầu kim cân.
Bước 5: Đọc và ghi kết quả đo.

[Hình minh họa một chiếc cân đồng hồ màu xanh đang cân một nải chuối chín vàng. Kèm theo đó là hình ảnh đôi mắt đang nhìn thẳng vuông góc vào mặt đồng hồ của cân (có biểu tượng ✔). Một đôi mắt khác nhìn xiên từ bên cạnh (có biểu tượng ❌). Đồ họa nhấn mạnh việc phải nhìn vuông góc để đọc kết quả chuẩn.]

2. Dùng cân điện tử Cân điện tử hiện đại và dễ dùng hơn, nhưng các em cũng cần lưu ý:

Ước lượng khối lượng, chọn đơn vị thích hợp (bằng cách nhấn nút "UNITS" để chọn g, kg,...).
Đặt mẫu vật nhẹ nhàng lên đĩa cân. Mẹo nhỏ: Nếu mẫu vật chứa trong cốc hoặc hộp, các em hãy đặt cốc/hộp lên trước, nhấn nút "TARE" để cân tự động trừ bì (đưa về số 0), sau đó mới cho vật vào để cân.
Sử dụng kẹp hoặc găng tay để đặt bình đựng hóa chất/mẫu vật lên đĩa cân, không đặt vật ướt/bẩn trực tiếp lên mặt cân để tránh làm hỏng cân.

[Minh hoạ cận cảnh màn hình và các nút bấm của một chiếc cân điện tử nhà bếp. Ngón tay đang ấn vào nút "TARE" để màn hình hiển thị số "0.0 g", trên đĩa cân lúc này đang để sẵn một chiếc đĩa thủy tinh không, nút TARE dùng để trừ bì.]

BÀI TẬP TÌNH HUỐNG (Cùng thảo luận)

Các thao tác nào dưới đây là SAI khi dùng cân đồng hồ hoặc cân điện tử? Nêu cách khắc phục?

a) Đặt cân trên bề mặt không bằng phẳng. $\rightarrow$ (SAI). Khắc phục: Phải đặt cân trên mặt phẳng nằm ngang, vững chắc.
b) Đặt mắt vuông góc với mặt đồng hồ. $\rightarrow$ (ĐÚNG).
c) Để vật cồng kềnh trên đĩa cân. $\rightarrow$ (SAI). Khắc phục: Chọn cân có đĩa cân đủ lớn hoặc chia nhỏ vật ra.
d) Để vật lệch một bên trên đĩa cân. $\rightarrow$ (SAI). Khắc phục: Đặt vật vào chính giữa đĩa cân để lực phân bố đều, cân không bị nghiêng.
e) Đọc kết quả khi cân ổn định. $\rightarrow$ (ĐÚNG).

TỔNG KẾT BÀI HỌC (Em đã học)

Kết thúc bài học hôm nay, các em hãy mở vở và ghi lại 3 ý chính sau:

Đơn vị cơ bản đo khối lượng trong Hệ đơn vị đo lường hợp pháp của nước ta là kilôgam (kg).
Để đo khối lượng ta dùng cân (cân Rô-béc-van, cân đồng hồ, cân y tế, cân điện tử,...).
Cần thực hiện phép đo đúng cách (ước lượng, chỉnh số 0, đặt mắt chuẩn,...) để thu được kết quả đo chính xác.

Bài học của chúng ta hôm nay đến đây là kết thúc. Các em hãy hoàn thành bài trắc nghiệm ở mục trên để hiểu và nhớ lâu hơn bài học này nhé, hệ thống sẽ tự động cộng điểm thưởng cho các em. Hẹn gặp lại các em ở bài học tiếp theo!