📖 Bài 14: Một số nhiên liệu - lớp 6

Hôm nay, thầy/cô trò chúng ta sẽ tiếp tục chương trình với Bài 14: Một số nhiên liệu.

Trước khi bắt đầu, các em hãy thử tưởng tượng xem: Với tốc độ tiêu thụ như hiện tại, loài người sẽ nhanh chóng cạn kiệt các nguồn nhiên liệu thông thường như than đá, dầu mỏ hay khí thiên nhiên. Em hình dung khi đó cuộc sống của chúng ta sẽ ra sao? Ô tô, xe máy lấy gì để chạy? Bếp gas lấy gì để đun nấu? Chắc chắn sẽ là một sự đình trệ khổng lồ. Vậy nhiên liệu là gì, có tính chất ra sao và làm thế nào để sử dụng chúng hiệu quả? Chúng ta cùng bắt đầu bài học nhé!

[Hình minh hoạ 3D phong cách hoạt hình thể hiện hai nửa đối lập. Nửa bên trái là cảnh sinh hoạt nhộn nhịp, ô tô chạy trên đường, nhà máy hoạt động, bếp nấu ăn rực lửa. Nửa bên phải là cảnh tối tăm, các phương tiện giao thông đắp chiếu, nhà máy ngừng hoạt động vì cạn kiệt năng lượng. Khuôn mặt một bạn học sinh ở giữa đang lo lắng suy nghĩ.]

I. Các loại nhiên liệu

Đầu tiên, chúng ta cần hiểu rõ khái niệm: Nhiên liệu là những chất cháy được và khi cháy toả ra nhiều nhiệt, có thể phát sáng. Dựa vào nhiệt lượng toả ra này, con người sử dụng nhiên liệu để sưởi ấm, nấu ăn, hoặc chạy động cơ xe cộ, máy móc.

Cũng giống như các chất khác, nhiên liệu quanh ta tồn tại ở 3 thể cơ bản:

• Thể rắn: Than đá, củi, gỗ, sáp....
• Thể lỏng: Xăng, dầu hoả, cồn....
• Thể khí: Khí gas (khí đốt), biogas....

(Góc lưu ý: Hầu hết các loại nhiên liệu (trừ than đá) đều nhẹ hơn nước và không tan trong nước, ngoại trừ cồn là có thể hoà tan trong nước nhé các em!).

[Bảng đồ hoạ thiết kế phẳng minh hoạ 3 nhóm nhiên liệu. Nhóm thể rắn: Hình ảnh đống than đá đen nhánh rực hồng và những thanh củi khô. Nhóm thể lỏng: Hình ảnh vòi bơm xăng ô tô đang chảy và chiếc đèn dầu hoả cổ điển. Nhóm thể khí: Hình ảnh chiếc bếp gas đang cháy với ngọn lửa màu xanh lam đặc trưng. Có chú thích rõ tên từng loại.]

II. Nguồn nhiên liệu, tính chất và cách sử dụng nhiên liệu

1. Nguồn nhiên liệu hoá thạch Các nhiên liệu phổ biến nhất hiện nay như than đá, dầu mỏ và khí thiên nhiên được gọi là nhiên liệu hoá thạch. Chúng được tạo thành từ xác các thảm thực vật hay sinh vật bị chôn vùi dưới lòng đất, dưới đáy biển sâu thiếu oxygen, trải qua hàng triệu năm biến đổi mới hình thành được.

Thiên nhiên đã ban tặng cho nước ta những mỏ nhiên liệu hoá thạch rất lớn:

• Than đá: Tập trung nhiều nhất ở tỉnh Quảng Ninh (như Cửa Ông, Vàng Danh...).
• Dầu mỏ và khí thiên nhiên: Thường tồn tại cùng nhau thành các mỏ lớn dưới thềm lục địa ở Biển Đông (như mỏ Bạch Hổ, Lan Tây...). Dầu thô sau khi khai thác sẽ được chưng cất để tách ra thành dầu hoả, xăng, khí đốt... phục vụ đời sống.

[Đồ hoạ lát cắt cấu trúc của một mỏ dầu dưới lòng đất. Lớp trên cùng là đất đá. Lớp tiếp theo là túi "Khí" (màu vàng nhạt). Lớp giữa là "Dầu" (màu đen). Lớp dưới cùng là "Nước" (màu xanh dương). Phía trên mặt đất là các tháp khoan, giàn khoan khổng lồ đang cắm ống hút sâu xuống các lớp này. Chú thích rõ ràng các lớp.]

2. Tính chất và cách sử dụng an toàn, tiết kiệm Đặc tính chung của nhiên liệu là dễ bắt lửa và cháy, một số loại ở thể lỏng/khí (như xăng, dầu, gas) có mùi đặc trưng rất dễ nhận biết và bay hơi nhanh. Do đó, chúng ta phải cất giữ chúng ở nơi an toàn, cách xa nguồn nhiệt để tránh cháy nổ.

Bài toán môi trường và tiết kiệm: Khi đốt than đá hay xăng dầu, ngoài nhiệt lượng, chúng còn thải ra rất nhiều khí độc hại, bụi mịn gây ô nhiễm môi trường và ảnh hưởng trực tiếp đến sức khoẻ. Do đó, các em cần ghi nhớ nguyên tắc khi sử dụng:

• Chỉ cung cấp đủ lượng oxygen cho quá trình cháy (ví dụ: thổi gió vào bếp lò).
• Điều chỉnh lượng nhiên liệu vừa đủ (ví dụ: vặn lửa bếp gas vừa với đáy nồi, không vặn quá to gây lãng phí nhiên liệu ra ngoài).

III. Sơ lược về an ninh năng lượng

Các em ạ, mọi hoạt động sống từ sinh hoạt hằng ngày đến sản xuất nhà máy đều cần đến năng lượng. Vì vậy, mỗi quốc gia đều phải có chương trình đảm bảo đủ năng lượng, đó gọi là An ninh năng lượng.

Như đã nói ở trên, nhiên liệu hoá thạch cần hàng triệu năm để hình thành, vì thế chúng đang có nguy cơ cạn kiệt dần. Để thay thế, con người đang tập trung nghiên cứu và sử dụng các nguồn năng lượng tái tạo (những nguồn năng lượng vô tận từ thiên nhiên) như: năng lượng Mặt Trời, năng lượng gió, thuỷ điện, địa nhiệt, sinh học....

[Ảnh so sánh 2 nguồn năng lượng. Một bên là "Nhiên liệu hoá thạch" (màu xám tối) với hình ống khói nhà máy xả khí thải, giàn khoan dầu. Một bên là "Năng lượng tái tạo" (màu xanh lá tươi sáng) với các biểu tượng: Tấm pin năng lượng Mặt Trời, Tua-bin quạt gió khổng lồ, và Đập thuỷ điện dòng nước chảy siết.]

Góc Khám Phá (Em có biết?): Băng cháy Khoa học đã phát hiện ra một dạng nhiên liệu cực kì độc đáo gọi là "Đá cháy" hay "băng cháy" (tên khoa học là methane hydrate). Chúng được hình thành ở áp suất cực cao và nhiệt độ thấp, tồn tại với lượng rất lớn ở sâu dưới đáy biển. Hiện nay, nhiều quốc gia đang nỗ lực khai thác loại "băng đá có thể châm lửa cháy" này để thay thế dần than đá, dầu mỏ đấy!.

TỔNG KẾT BÀI HỌC (Em đã học)

Các em hãy mở vở ra và ghi nhớ lại 3 nội dung trọng tâm của ngày hôm nay nhé:

1. Nhiên liệu là những chất cháy được và toả ra nhiều nhiệt (như than đá, dầu mỏ, xăng, khí thiên nhiên...).
2. Nhiên liệu hoá thạch có hạn và đang dần cạn kiệt. Do đó, chúng ta cần sử dụng chúng một cách tiết kiệm và tìm các nguồn năng lượng khác để thay thế.
3. Hiểu biết về tính chất của các nhiên liệu sẽ giúp chúng ta sử dụng chúng một cách an toàn và đạt hiệu quả cao nhất.

Bài học số 14 của chúng ta đến đây là kết thúc rồi. Các em đã biết cách điều chỉnh bếp gas sao cho tiết kiệm chưa nào? Hãy nghỉ ngơi một chút, sau đó nhấp ngay vào mục "Bài tập trắc nghiệm Bài 14" ở phía trên để củng cố kiến thức và tích lũy điểm thưởng trên Gogoedu nhé! Hẹn gặp lại các em ở Bài 15!