📖 Bài 25: Hệ thống phân loại sinh vật - lớp 6

Hôm nay, thầy/cô trò chúng ta sẽ cùng nhau mở ra một chương hoàn toàn mới: Chương VII - Đa dạng thế giới sống. Và để có thể khám phá hàng triệu loài sinh vật trên Trái Đất mà không bị "lạc đường", chúng ta cần học cách sắp xếp chúng qua Bài 25: Hệ thống phân loại sinh vật.

Trước khi bắt đầu, các em hãy tưởng tượng mình bước vào một nhà sách khổng lồ để tìm cuốn sách Khoa học Tự nhiên 6. Nếu sách cứ vứt lộn xộn thì tìm đến bao giờ mới thấy? Rất may là các cô chú nhân viên đã sắp xếp sách thành từng khu vực: Sách giáo khoa, Sách văn học, Sách khoa học... nên ta tìm rất dễ dàng.

Thế giới sinh vật của chúng ta cũng vậy, có tới hàng triệu loài khác nhau. Để dễ dàng nghiên cứu, các nhà khoa học cũng phải đóng vai "nhân viên nhà sách" để sắp xếp chúng lại. Quá trình đó gọi là gì? Chúng ta cùng tìm hiểu nhé!

[Hình minh hoạ: Nửa bên trái là một nhà sách với các giá sách được phân loại rõ ràng (Sách giáo khoa, truyện tranh, tiểu thuyết...). Nửa bên phải là một "thư viện sinh vật" trong rừng xanh, có các biển báo chỉ đường hướng về các khu vực: Khu vực Động vật, Khu vực Thực vật, Khu vực Nấm.]

I. Sự cần thiết của việc phân loại thế giới sống

Phân loại sinh học là việc các nhà khoa học dựa vào những đặc điểm chung của các sinh vật để sắp xếp chúng vào từng nhóm theo một thứ tự nhất định.

Việc phân loại này không phải để cho vui đâu nhé, mà nó cực kì quan trọng:

• Giúp chúng ta xác định được vị trí, tên gọi của các loài sinh vật trong thế giới sống.
• Giúp tìm ra sự giống và khác nhau giữa các nhóm sinh vật, từ đó thấy được mối quan hệ họ hàng và nguồn gốc của chúng (loài nào có họ hàng gần với loài nào hơn).

II. Hệ thống phân loại sinh vật và Cách gọi tên

1. Các bậc phân loại Để phân loại chính xác, các nhà khoa học đã tạo ra một hệ thống gồm 7 bậc từ lớn xuống nhỏ (giống như địa chỉ nhà của các em đi từ Quốc gia $\rightarrow$ Tỉnh/Thành phố $\rightarrow$ Quận/Huyện... vậy).

Các bậc phân loại đó lần lượt là: Giới $\rightarrow$ Ngành $\rightarrow$ Lớp $\rightarrow$ Bộ $\rightarrow$ Họ $\rightarrow$ Chi (hoặc Giống) $\rightarrow$ Loài.

• Trong đó, Giới là bậc phân loại lớn nhất, chứa nhiều sinh vật nhất.
• Loài là bậc phân loại cơ bản nhất (thấp nhất).

(Góc tương tác Gogoedu: Các em hãy click vào hình chú Sư tử trên màn hình ảo để xem "địa chỉ" của chú ấy nhé: Chú Sư tử thuộc Giới Động vật $\rightarrow$ Ngành Dây sống $\rightarrow$ Lớp Động vật có vú $\rightarrow$ Bộ Ăn thịt $\rightarrow$ Họ Mèo $\rightarrow$ Chi Báo $\rightarrow$ và cuối cùng là Loài Sư tử đấy các em ạ!)

[Bảng đồ hoạ hình bậc thang đảo ngược (rộng ở trên, hẹp ở dưới) mô phỏng 7 bậc phân loại. Tầng trên cùng to nhất ghi "GIỚI", nhỏ dần xuống "NGÀNH", "LỚP", "BỘ", "HỌ", "CHI (GIỐNG)", và tầng dưới cùng nhỏ nhất ghi "LOÀI". Kèm theo ví dụ minh hoạ hệ thống phân loại của con Sư tử ở bên cạnh.]

2. Cách gọi tên loài Mỗi loài sinh vật thường có 2 cách gọi tên:

• Tên địa phương: Là tên gọi quen thuộc mà người dân hay gọi (Ví dụ: con bò, cây lúa, ong mật châu Á...).
• Tên khoa học: Để các nhà khoa học trên toàn thế giới có thể hiểu nhau, người ta đặt cho mỗi sinh vật một cái tên khoa học viết bằng tiếng Latinh. Tên khoa học gồm 2 phần: Tên chi (giống) + Tên loài.
• Ví dụ: Loài ong mật châu Á có tên khoa học là Apis cerana. Trong đó Apis là tên chi (được viết hoa chữ cái đầu), còn cerana là tên loài (viết thường).

III. Năm "Vương quốc" của thế giới sống (Năm giới sinh vật)

Vào năm 1969, nhà khoa học người Mĩ R.H. Whittaker đã chia toàn bộ sinh vật trên Trái Đất thành 5 "vương quốc" lớn, được gọi là Hệ thống phân loại năm giới. Các em hãy ghi nhớ tên của 5 giới này nhé:

1. Giới Khởi sinh (Monera): Gồm những sinh vật có cấu tạo tế bào nhân sơ siêu nhỏ (như vi khuẩn).
2. Giới Nguyên sinh (Protista): Gồm những sinh vật có tế bào nhân thực, cơ thể đơn bào hoặc đa bào đơn giản (như trùng roi, trùng biến hình, tảo).
3. Giới Nấm (Fungi): Gồm các loại nấm như nấm rơm, nấm men, nấm mốc... có cơ thể đơn bào hoặc đa bào, nhân thực.
4. Giới Thực vật (Plantae): Cơ thể đa bào, có khả năng tự quang hợp tạo ra thức ăn (như cây rêu, cây dương xỉ, cây nhãn...).
5. Giới Động vật (Animalia): Cơ thể đa bào phức tạp, ăn các sinh vật khác để sống (như giun, sứa, tôm, cá, chim, chó, con người...).

[Sơ đồ tư duy dạng cây minh hoạ Hệ thống 5 giới sinh vật. Gốc rễ dưới cùng là "Giới Khởi sinh" (hình vi khuẩn). Lên trên chia nhánh thành "Giới Nguyên sinh" (hình trùng roi/trùng giày). Từ Giới Nguyên sinh tẽ ra 3 nhánh lớn trên cùng: "Giới Nấm" (hình nấm rơm), "Giới Thực vật" (hình cây xanh) và "Giới Động vật" (hình con công và con bọ hung).]

TỔNG KẾT BÀI HỌC (Em đã học)

Các em hãy mở vở ra và ghi lại 3 nội dung trọng tâm của ngày hôm nay nhé:

1. Phân loại sinh học là sự sắp xếp các đối tượng phân loại vào từng nhóm dựa trên đặc điểm chung, giúp ta dễ dàng nghiên cứu và xác định vị trí của chúng trong tự nhiên.
2. Hệ thống phân loại sinh vật gồm 7 bậc: Giới, Ngành, Lớp, Bộ, Họ, Chi (Giống), Loài. Trong đó, Giới là bậc lớn nhất, Loài là bậc cơ bản nhất.
3. Thế giới sống được chia thành 5 giới chính: Khởi sinh, Nguyên sinh, Nấm, Thực vật, Động vật.

Bài học của chúng ta hôm nay đến đây là kết thúc rồi. Các em đã biết con báo và con sư tử có họ hàng với nhau từ cấp bậc nào chưa? Hãy nghỉ ngơi một chút, sau đó nhấp ngay vào mục "Bài tập trắc nghiệm Bài 25" ở phía trên hệ thống Gogoedu để củng cố kiến thức và tích lũy điểm thưởng nhé! Hẹn gặp lại các em ở Bài 26!