📖 Bài 21: Thực hành: Quan sát và phân biệt một số loại tế bào - lớp 6

Hôm nay chúng ta sẽ không học lí thuyết suông nữa, mà sẽ tự tay "làm ảo thuật" để nhìn thấy những "viên gạch" sự sống qua Bài 21: Thực hành: Quan sát và phân biệt một số loại tế bào.

Ở bài học trước, chúng ta đã biết tế bào có kích thước rất đa dạng. Có loại phải dùng kính hiển vi mới thấy được, nhưng cũng có loại to đến mức ta nhìn rõ bằng mắt thường. Hôm nay, thầy/cô sẽ hướng dẫn các em quan sát cả hai loại tế bào này nhé!

[Hình minh hoạ không gian phòng thí nghiệm ảo Gogoedu. Trên bàn có đặt một chiếc kính hiển vi quang học sáng bóng, một củ hành tây cắt dở và một đĩa petri chứa những hạt trứng cá màu cam lấp lánh.]

I. Chuẩn bị dụng cụ và mẫu vật

Trước khi bắt tay vào làm, chúng ta cần chuẩn bị đầy đủ đồ nghề:

1. Thiết bị, dụng cụ: Kính hiển vi có vật kính 40x và kính lúp, nước cất đựng trong cốc thuỷ tinh, đĩa petri, giấy thấm, lamen, lam kính, ống nhỏ giọt, kim mũi mác, thìa inox, dao mổ.
2. Mẫu vật:
   • Củ hành tây (để lấy tế bào thực vật siêu nhỏ).
   • Trứng cá (đây chính là những tế bào động vật có kích thước lớn).

[Hinh minh hoạ các dụng cụ thực hành. Gồm: Lam kính (tấm kính hình chữ nhật), Lamen (miếng kính vuông nhỏ xíu), Ống nhỏ giọt, Kim mũi mác, Dao mổ, và Đĩa petri (đĩa thuỷ tinh tròn, nông).]

II. Cách tiến hành thí nghiệm

(Tương tác Gogoedu: Các em hãy click chuột vào các dụng cụ trên màn hình để cùng thầy/cô thực hiện từng bước nhé!)

1. Làm tiêu bản, quan sát và vẽ tế bào biểu bì hành tây (Tế bào thực vật nhỏ) Vì tế bào hành tây rất nhỏ, chúng ta phải làm một "tiêu bản" để soi dưới kính hiển vi:

• Bước 1: Dùng dao mổ tách lấy một vảy hành, sau đó tạo một vết cắt hình vuông nhỏ kích thước 7 - 8 mm ở mặt trong của vảy hành. Sử dụng panh hoặc kim mũi mác lột nhẹ lớp tế bào trên cùng của vết cắt (lớp tế bào biểu bì).
• Bước 2: Đặt lớp tế bào này lên lam kính đã nhỏ sẵn một giọt nước cất, rồi đậy lamen lại bằng cách trượt lamen từ một cạnh. Sử dụng giấy thấm để thấm phần nước thừa.
• Bước 3: Đặt lam kính lên bàn kính của kính hiển vi và quan sát ở vật kính 10x, rồi chuyển sang vật kính 40x.
• Kết quả: Dưới kính hiển vi, các em sẽ thấy các tế bào biểu bì hành tây xếp sát nhau, có thành tế bào rõ rệt, nhân tế bào và tế bào chất.

[Hình minh hoạ Hình 21.3 mô phỏng góc nhìn qua ống kính hiển vi. Bên trong là các tế bào biểu bì hành tây hình đa giác dài, xếp sát nhau như tường gạch. Có các đường kẻ chú thích: Thành tế bào, Nhân tế bào và Tế bào chất.]

2. Quan sát và vẽ tế bào trứng cá (Tế bào động vật lớn) Thí nghiệm này đơn giản hơn rất nhiều vì trứng cá là những tế bào có kích thước lớn:

• Bước 1: Dùng thìa lấy một ít trứng cá cho vào đĩa petri.
• Bước 2: Nhỏ một ít nước vào đĩa.
• Bước 3: Dùng kim mũi mác khoáng nhẹ để trứng cá tách rời nhau.
• Bước 4: Quan sát tế bào trứng cá bằng mắt thường hoặc bằng kính lúp.
• Kết quả: Mỗi một hạt trứng cá tròn xoe mà các em nhìn thấy chính là một tế bào đấy!

[Hình minh hoạ cận cảnh Hình 21.4 cho thấy những hạt trứng cá màu cam trong suốt. Phía trên có một chiếc kính lúp đang soi to một vài hạt trứng cá.]

III. Thu hoạch

Sau khi quan sát xong, công việc của một "nhà khoa học nhí" là hoàn thành báo cáo thu hoạch:

1. Vẽ lại các loại tế bào đã quan sát được bằng kính hiển vi vào vở.
2. Dựa vào hình ảnh quan sát được, các em hãy hoàn thành bảng so sánh cấu tạo giữa tế bào hành tây và tế bào trứng cá (thành phần nào quan sát được, thành phần nào không quan sát được).
3. Trả lời câu hỏi: Thành phần nào em quan sát thấy ở cả hai loại tế bào? Đặc điểm nào giúp em phân biệt được tế bào hành tây với tế bào trứng cá?

TỔNG KẾT BÀI HỌC (Em đã học)

Tiết thực hành hôm nay giúp các em rèn luyện kĩ năng sử dụng dụng cụ thí nghiệm và tận mắt chứng kiến sự tồn tại của tế bào. Các em cần ghi nhớ:

1. Tế bào thực vật (biểu bì hành tây) rất nhỏ, cần làm tiêu bản và dùng kính hiển vi để quan sát các thành phần cấu tạo như thành tế bào, nhân tế bào, tế bào chất.
2. Một số tế bào (như tế bào trứng cá) có kích thước đủ lớn để quan sát trực tiếp bằng mắt thường hoặc qua kính lúp.

Tiết thực hành sinh học đầu tiên của chúng ta đến đây là kết thúc rồi! Các em thấy thế giới vi mô có kì diệu không nào? Hãy nhấp vào mục "Bài tập trắc nghiệm Bài 21" ở phía trên để củng cố lại các bước làm thí nghiệm và tích lũy điểm thưởng trên Gogoedu nhé! Hẹn gặp lại các em ở Bài 22!