📖 Bài 1: Giới thiệu về Khoa học tự nhiên - lớp 6

I. Khái niệm Khoa học tự nhiên

Các em ạ, các vật xung quanh ta đều chuyển động và biến đổi không ngừng: Trái Đất quay quanh Mặt Trời; hạt thóc nảy mầm phát triển thành cây lúa; con người được sinh ra, lớn lên,.... Tất cả các sự chuyển động và biến đổi đó trong tự nhiên được gọi chung là hiện tượng tự nhiên.

Vậy Khoa học tự nhiên là gì? Khoa học tự nhiên (KHTN) là một nhánh của khoa học, nghiên cứu các hiện tượng tự nhiên, tìm ra các tính chất, các quy luật của chúng. Đó chính là chìa khóa để chúng ta hiểu được thế giới quanh mình đấy các em.

II. Vật sống và vật không sống

Trong tự nhiên có vô vàn các sự vật, nhưng chúng ta có thể chia chúng thành hai nhóm dựa vào đặc điểm cơ bản:

• Vật sống: là những vật có khả năng trao đổi chất với môi trường, lớn lên và sinh sản,....
• Vật không sống: thì ngược lại, không có các khả năng trên.

Bây giờ thầy/cô có một bài tập nhỏ cho cả lớp. Trong các vật sau đây: 1. Con người, 2. Trái Đất, 3. Cái bàn, 4. Cây lúa, 5. Con voi, 6. Cây cầu. Đâu là vật sống, đâu là vật không sống? Cô/thầy gợi ý nhé: Các em dễ dàng nhận ra "Con người, Cây lúa, Con voi" (1, 4, 5) là vật sống vì chúng cần ăn uống, hít thở và lớn lên. Còn "Trái Đất, Cái bàn, Cây cầu" (2, 3, 6) là vật không sống nhé.

III. Các lĩnh vực chính của Khoa học tự nhiên

KHTN rất rộng lớn nên được chia thành nhiều lĩnh vực. Các em hãy nhìn vào Hình 1.1 mô tả 4 thí nghiệm sau:

• Hình a: Khi đưa hai đầu của hai thanh nam châm đến gần nhau thì chúng hút hoặc đẩy nhau.
• Hình b: Khi đun nóng thì đường có bị biến đổi thành chất khác không? (Đường sẽ chuyển sang màu đen).
• Hình c: Nhúng chiếc đũa vào cốc nước, ta thấy đũa như bị gãy ở mặt nước.
• Hình d: Đem bình thủy tinh chụp kín cây, cây có tiếp tục phát triển bình thường được không? (Chắc chắn là không rồi vì cây thiếu khí).

Để giải thích các hiện tượng trên, người ta dựa vào các lĩnh vực chính của KHTN bao gồm:

1. Sinh học: nghiên cứu về vật sống.
2. Hóa học: nghiên cứu các chất và sự biến đổi của chúng.
3. Vật lí học: nghiên cứu về chuyển động, lực và năng lượng.
4. Khoa học Trái Đất: nghiên cứu về cấu tạo của Trái Đất và bầu khí quyển bao quanh nó.
5. Thiên văn học: nghiên cứu các thiên thể.

Thực hành điền Bảng 1.1: Dựa vào kiến thức trên, chúng ta có thể xếp hiện tượng (a) và (c) vào lĩnh vực Vật lí học; hiện tượng (b) đun đường là sự biến đổi chất nên thuộc Hóa học; và hiện tượng (d) về sự sống của cây xanh thuộc lĩnh vực Sinh học.

IV. Khoa học tự nhiên với công nghệ và đời sống

Các thành tựu của KHTN không chỉ nằm trên giấy mà được áp dụng vào công nghệ để chế tạo ra các phương tiện phục vụ mọi lĩnh vực của đời sống.

Các em quan sát Hình 1.2 để thấy sự khác biệt trước và sau khi khoa học phát triển nhé:

• Thông tin liên lạc: Xưa kia con người cưỡi ngựa đưa thư rất chậm, nay chúng ta dùng điện thoại thông minh để gọi video ngay tức khắc.
• Sản xuất: Xưa dùng trâu cày ruộng vất vả, nay có máy cày công suất lớn.
• Giao thông vận tải: Từ việc dùng bè tre hay kiêng võng bằng sức người, nay chúng ta có tàu biển khổng lồ và tàu điện cao tốc.

Tuy nhiên, khoa học cũng như một con dao hai lưỡi. Các em hãy quan sát Hình 1.3, nếu không sử dụng đúng phương pháp và mục đích, các ứng dụng của KHTN có thể gây hại tới môi trường và con người. Hình ảnh cho thấy bên cạnh những khu đô thị hiện đại là các nhà máy xả khói bụi mù mịt, gây ô nhiễm không khí nặng nề. Do đó, phát triển khoa học phải luôn đi đôi với bảo vệ môi trường!

V. Phần mở rộng và Tổng kết

Mở rộng: Về nhà, các em có thể làm việc nhóm để tìm hiểu tiểu sử của các nhà khoa học nổi tiếng như: Newton, Darwin, Pasteur, Marie Curie, hay Einstein nhé. Ngoài ra, nhờ KHTN, con người đã chinh phục được vũ trụ. Năm 1961, Gagarin là người đầu tiên bay vòng quanh Trái Đất; năm 1969 Armstrong đặt chân lên Mặt Trăng; và đáng tự hào là năm 1980, nhà du hành vũ trụ Phạm Tuân là người Việt Nam đầu tiên bay vào vũ trụ, hình ảnh này được in trên con tem ở Hình 1.4 đấy các em ạ!.

TỔNG KẾT BÀI HỌC (Phần Em đã học): Trước khi kết thúc, chúng ta cùng chốt lại 3 nội dung cốt lõi của bài hôm nay:

1. KHTN nghiên cứu các hiện tượng tự nhiên, tìm ra các tính chất, các quy luật của chúng.
2. Các lĩnh vực chủ yếu của KHTN là Sinh học, Hóa học, Vật lí học, khoa học Trái Đất và Thiên văn học.
3. Các thành tựu của khoa học được áp dụng vào công nghệ, chế tạo ra các phương tiện phục vụ đời sống con người.

Bài học của chúng ta đến đây là kết thúc. Về nhà các em nhớ xem lại bài và sưu tầm thêm các tài liệu, hình ảnh về sự phát triển của khoa học, công nghệ nhé! Lớp chúng ta nghỉ!