📖 Bài 5: Đo chiều dài - lớp 6

💡 Bài 5: Đo chiều dài

Hôm nay, thầy/cô và các em sẽ cùng nhau bước sang một bài học vô cùng thực tế và thú vị: Bài 5: Đo chiều dài.

Trước khi bắt đầu, các em hãy nhìn lên màn hình ảo của Gogoedu. Thầy/cô có hai đoạn thẳng AB và CD. Theo trực giác (bằng mắt thường), các em thấy đoạn thẳng nào dài hơn? Rất nhiều bạn sẽ trả lời là đoạn thẳng AB dài hơn CD hoặc ngược lại do bị "đánh lừa thị giác". Tuy nhiên, để biết chính xác đoạn thẳng nào dài hơn, chúng ta không thể chỉ dựa vào mắt nhìn mà bắt buộc phải dùng thước để đo. Vậy đo chiều dài như thế nào cho chuẩn xác khoa học? Chúng ta cùng tìm hiểu nhé!

[Hình minh họa ảo ảnh thị giác (Müller-Lyer illusion) gồm hai đoạn thẳng nằm ngang. Đoạn thẳng trên (AB) có hai mũi tên hướng vào trong ở hai đầu. Đoạn thẳng dưới (CD) có hai mũi tên hướng ra ngoài ở hai đầu.]

I. Đơn vị độ dài

Để mọi người trên thế giới có chung một tiếng nói khi đo đạc, khoa học đã quy định các đơn vị đo chuẩn. Trong Hệ đơn vị đo lường hợp pháp của nước ta hiện nay, đơn vị cơ bản đo độ dài là mét, kí hiệu là m.

Ngoài mét ra, trong thực tế đời sống, chúng ta còn gặp các đơn vị đo độ dài lớn hơn hoặc nhỏ hơn mét. Các em hãy ghi nhớ bảng quy đổi sau nhé:

1 milimét (mm) = 0,001 m
1 xentimét (cm) = 0,01 m
1 đêximét (dm) = 0,1 m
1 kilômét (km) = 1000 m

(Tương tác Gogoedu: Em hãy gõ vào khung chat xem để đo khoảng cách giữa Hà Nội và Huế, người ta thường dùng đơn vị nào? Đúng rồi, đó chính là kilômét (km) nhé!)

II. Dụng cụ đo chiều dài

Tuỳ theo mục đích đo lường (đo cái bàn, đo vòng eo, hay đo chi tiết máy móc), người ta có thể sử dụng các loại thước đo khác nhau. Các em hãy quan sát trên bàn thực hành ảo của chúng ta có:

Thước thẳng: Dùng để đo trên giấy, đo sách vở.
Thước cuộn: Thường dùng trong xây dựng, mộc.
Thước dây: Các cô thợ may rất hay dùng để đo cơ thể vì nó mềm dẻo.
Thước kẹp: Dùng để đo đường kính ống nước hoặc các vật thể hình tròn đòi hỏi độ chính xác cao.

[Bảng đồ hoạ minh hoạ 4 loại thước đo phổ biến đặt trên mặt bàn gỗ: 1 chiếc thước thẳng học sinh bằng nhựa trong suốt, 1 chiếc thước cuộn bằng kim loại màu vàng đen, 1 cuộn thước dây thợ may mềm mại màu vàng, và 1 chiếc thước kẹp (thước cặp) cơ khí bằng thép.]

LƯU Ý QUAN TRỌNG: Khi sử dụng bất kỳ loại thước nào, các em phải nhớ hai thông số cực kỳ quan trọng được ghi trên thước:

Giới hạn đo (GHĐ): Là độ dài lớn nhất ghi trên thước. (Ví dụ thước học sinh dài nhất là 20cm thì GHĐ là 20cm).
Độ chia nhỏ nhất (ĐCNN): Là độ dài giữa hai vạch chia liên tiếp trên thước.

III. Cách đo chiều dài

Để đo chiều dài một vật chính xác nhất, các em hãy tuân thủ quy tắc "5 bước vàng" sau đây:

Bước 1: Ước lượng chiều dài cần đo để chọn thước có GHĐ và ĐCNN phù hợp. (Việc này giúp em không phải đo đi đo lại nhiều lần).
Bước 2: Đặt thước dọc theo chiều dài cần đo, chú ý vạch số 0 của thước phải nằm ngang bằng với một đầu của vật.
Bước 3: Đặt mắt nhìn theo hướng vuông góc với cạnh thước ở đầu kia của vật. (Nếu nhìn xiên sẽ bị sai số).
Bước 4: Đọc kết quả đo theo vạch chia gần nhất với đầu kia của vật.
Bước 5: Ghi kết quả đo theo độ chia nhỏ nhất (ĐCNN) của thước.

[Hình minh hoạ cách đặt mắt và đặt thước đo chiều dài một chiếc lá cây. Chiếc thước thẳng được đặt chuẩn dọc theo chiếc lá, vạch số 0 trùng với cuống lá. Có 3 biểu tượng con mắt (1 mắt nhìn vuông góc từ trên xuống có tick xanh ✔, 2 mắt nhìn xiên từ hai bên có dấu chéo đỏ ❌).]

IV. Vận dụng cách đo chiều dài vào đo thể tích

Các em có biết, từ việc đo chiều dài, chúng ta có thể tính được thể tích không? Đơn vị đo thể tích thường dùng là mét khối ($m^3$) và lít (L).

$1 m^3 = 1000 L$
$1 mL = 1 cm^3$

Chúng ta có thể dùng một dụng cụ gọi là Bình chia độ để đo thể tích. Đặc biệt, để đo thể tích của một vật rắn không thấm nước (như một hòn đá nhỏ có hình thù kì dị), các em hãy làm thí nghiệm thả chìm vật đó vào bình chia độ đang chứa sẵn một lượng nước. Mức nước dâng lên thêm bao nhiêu, thì đó chính là thể tích của hòn đá đấy!

[Hình ảnh mô phỏng thí nghiệm đo thể tích vật rắn bằng bình chia độ. Gồm 2 bình thuỷ tinh có vạch chia ml. Bình A chứa nước ở mức 150ml. Bình B cho thấy một hòn đá được thả chìm vào trong, làm mực nước dâng lên mức 200ml. Kèm theo mũi tên chú thích phần nước dâng lên chính là thể tích hòn đá.]

TỔNG KẾT BÀI HỌC (Em đã học)

Các em hãy mở vở ra và ghi lại những kiến thức cốt lõi sau để không bao giờ quên nhé:

Đơn vị cơ bản đo độ dài trong Hệ đơn vị đo lường hợp pháp của nước ta là mét (m).
Dụng cụ dùng để đo chiều dài là thước (thước thẳng, thước cuộn, thước dây,...).
GHĐ của thước là độ dài lớn nhất ghi trên thước. ĐCNN của thước là độ dài giữa hai vạch chia liên tiếp.
Khi đo cần thực hiện đúng 5 bước: Ước lượng -> Chọn thước -> Đặt thước -> Đặt mắt -> Đọc và ghi kết quả.

Bài học của chúng ta hôm nay đến đây là kết thúc rồi. Thầy/cô thấy lớp mình hôm nay tương tác rất tích cực. Đừng quên lát nữa sau khi ôn bài xong, các em hãy truy cập vào mục "Bài tập trắc nghiệm" của Bài 5 trên hệ thống Gogoedu để củng cố kiến thức và kiếm thêm điểm thưởng nhé! Hẹn gặp lại các em ở bài học tiếp theo!