📖 Bài 23: Tổ chức cơ thể đa bào - lớp 6

Ở bài học trước, chúng ta đã biết cơ thể con người hay một cái cây to lớn đều là "cơ thể đa bào" vì chúng được cấu tạo từ hàng tỉ tế bào. Vậy hàng tỉ tế bào đó nằm lộn xộn hay được sắp xếp trật tự? Hôm nay, thầy/cô trò chúng ta sẽ cùng đi tìm câu trả lời trong Bài 23: Tổ chức cơ thể đa bào.

Để bắt đầu, các em hãy tưởng tượng đến một trận bóng đá. Em không thể chiến thắng một trận bóng nếu chỉ đá một mình. Trong một đội bóng, 11 cầu thủ sẽ được chia thành các vị trí: tiền đạo, tiền vệ, hậu vệ, thủ môn... Các cầu thủ phải phối hợp nhịp nhàng với nhau thì mới tạo nên sức mạnh. Cơ thể đa bào của chúng ta cũng hệt như vậy!

[Hình minh hoạ: Một bên là hình ảnh một cầu thủ bóng đá đơn độc đang lúng túng. Một bên là hình ảnh một đội bóng 11 người mặc áo đồng phục đang phối hợp chuyền bóng ghi bàn rất ăn ý.]

I. Các cấp tổ chức của cơ thể đa bào

Trong cơ thể đa bào, hàng tỉ tế bào không hoạt động độc lập mà chúng được tổ chức thành 5 cấp bậc từ nhỏ đến lớn, từ đơn giản đến phức tạp như sau:

Tế bào $\rightarrow$ Mô $\rightarrow$ Cơ quan $\rightarrow$ Hệ cơ quan $\rightarrow$ Cơ thể.

(Tương tác Gogoedu: Các em hãy nhìn lên sơ đồ ảo trên màn hình (Hình 23.1). Từ một tế bào cơ nhỏ xíu $\rightarrow$ Tập hợp lại thành mô cơ $\rightarrow$ Cùng tạo nên cái dạ dày (cơ quan) $\rightarrow$ Nằm trong hệ tiêu hoá (hệ cơ quan) $\rightarrow$ Và cuối cùng nuôi dưỡng toàn bộ cơ thể con người!).

[5 cấp tổ chức cơ thể. Hình 1 tế bào biểu bì $\rightarrow$ Hình 1 mảng mô biểu bì $\rightarrow$ Hình chiếc dạ dày $\rightarrow$ Hình toàn bộ hệ tiêu hoá trong cơ thể $\rightarrow$ Hình ảnh một con người hoàn chỉnh. (Mô phỏng Hình 23.1)]

Để hiểu rõ hơn, chúng ta hãy đi sâu vào từng "nhóm" nhé:

II. Từ Tế bào tạo thành Mô

Cấp bậc đầu tiên sau tế bào chính là "Mô". Mô là tập hợp các tế bào có hình dạng, cấu tạo giống nhau và cùng thực hiện một chức năng nhất định.

• Ở con người (động vật): Chúng ta có Mô liên kết (nâng đỡ cơ thể), Mô cơ (co dãn tạo nên sự vận động), Mô biểu bì (như da để bao bọc, bảo vệ).
• Ở thực vật: Cây cối cũng có mô đấy các em ạ! Chẳng hạn như Mô biểu bì (bao bọc rễ, thân, lá), Mô mạch gỗ (dẫn nước từ rễ lên), Mô mạch rây (dẫn chất hữu cơ đi nuôi cây).

III. Từ Mô tạo thành Cơ quan

Nhiều loại mô khác nhau lại tiếp tục nắm tay nhau để tạo thành "Cơ quan". Cơ quan là tập hợp của nhiều mô cùng thực hiện một chức năng sống nhất định.

• Ở người: Dạ dày, ruột, gan, phổi, tim, não, thận... chính là các cơ quan. Ví dụ, dạ dày được tạo nên từ mô cơ (để co bóp thức ăn) và mô biểu bì (để tiết dịch vị).
• Ở thực vật: Thực vật có các cơ quan đặc trưng với vai trò vô cùng rõ ràng: Rễ (hút nước), Thân (nâng đỡ, vận chuyển), Lá (quang hợp), Hoa và Quả (tạo ra hạt để sinh sản).

[Hình minh hoạ: Nửa bên trái là cơ thể người lộ rõ các cơ quan nội tạng: Não, Tim, Phổi, Dạ dày, Thận (Chú thích: Một số cơ quan ở người). Nửa bên phải là một cây cam sai trĩu quả chỉ rõ: Rễ, Thân, Lá, Quả (Chú thích: Một số cơ quan ở thực vật).]

IV. Từ Cơ quan tạo thành Hệ cơ quan và Cơ thể

Các cơ quan không nằm rời rạc mà chúng liên kết lại thành các hệ thống lớn gọi là "Hệ cơ quan". Hệ cơ quan là tập hợp một số cơ quan cùng phối hợp thực hiện một số chức năng nhất định.

• Ở người: Cơ thể chúng ta có rất nhiều hệ cơ quan như: Hệ tiêu hoá (ăn uống), Hệ tuần hoàn (bơm máu), Hệ thần kinh, Hệ bài tiết... Ví dụ, Hệ hô hấp gồm có: mũi, khí quản và 2 lá phổi phối hợp với nhau để lấy khí oxygen và thải khí carbon dioxide.
• Ở thực vật: Hệ thống của cây cối chia làm 2 hệ chính là: Hệ chồi (gồm thân, lá, hoa, quả nằm trên mặt đất) và Hệ rễ (nằm dưới lòng đất).

Cuối cùng, tất cả các hệ cơ quan này phối hợp nhịp nhàng, chặt chẽ với nhau để tạo thành một CƠ THỂ sống khoẻ mạnh, hoàn chỉnh.

[Hình minh hoạ Hệ cơ quan. Bên trái là hình ảnh Hệ hô hấp của người phóng to gồm Mũi, Khí quản, Phổi. Bên phải là hình ảnh một cây dâu tây chia làm hai nửa trên dưới rõ rệt: Phần trên mặt đất ngoặc lại là Hệ chồi (Lá, thân, hoa, quả dâu), phần dưới đất ngoặc lại là Hệ rễ.]

TỔNG KẾT BÀI HỌC (Em đã học)

Các em hãy mở vở ra và ghi nhớ lại 2 gạch đầu dòng cốt lõi nhất của bài học hôm nay nhé:

1. Cơ thể đa bào được cấu tạo từ nhiều tế bào thực hiện các chức năng khác nhau. Các tế bào được tổ chức theo các cấp độ: Tế bào $\rightarrow$ Mô $\rightarrow$ Cơ quan $\rightarrow$ Hệ cơ quan $\rightarrow$ Cơ thể.
2. Các cấp tổ chức trong cơ thể luôn phối hợp hoạt động nhịp nhàng với nhau để đảm bảo cho cơ thể có thể sinh tồn và phát triển bình thường.

Bài học của chúng ta hôm nay đến đây là kết thúc rồi. Thông qua bài này, các em đã thấy cơ thể mình là một cỗ máy sinh học hoàn hảo chưa nào? Hãy nghỉ ngơi một chút, sau đó nhấp ngay vào mục "Bài tập trắc nghiệm Bài 23" ở phía trên hệ thống Gogoedu để củng cố kiến thức và tích lũy điểm thưởng nhé! Hẹn gặp lại các em ở tiết Thực hành Bài 24!