📖 Bài 22: Cơ thể sinh vật. - lớp 6

💡 Bài 22: Cơ thể sinh vật.

Hôm nay, thầy/cô trò chúng ta sẽ chính thức bước sang Chương VI: Từ tế bào đến cơ thể, và bài học mở đầu là Bài 22: Cơ thể sinh vật.

Trước khi bắt đầu, các em hãy cùng quan sát trên màn hình: Thầy/cô có hình ảnh một chú ếch đồng và một con trùng biến hình (amip). Bằng mắt thường, chúng ta có thể dễ dàng nhìn thấy con ếch đang nhảy nhảy, nhưng để thấy được con trùng biến hình, ta bắt buộc phải dùng kính hiển vi. Sự khác biệt khổng lồ về kích thước này có liên quan gì đến số lượng "viên gạch" (tế bào) cấu tạo nên chúng không? Bài học hôm nay sẽ giúp các em giải mã bí ẩn này nhé!

[Hình minh hoạ: Nửa bên trái là một chú ếch đồng to lớn đang ngồi trên lá sen. Nửa bên phải là hình ảnh kính hiển vi đang phóng to một giọt nước, bên trong có một con trùng biến hình (amip) trong suốt.]

I. Cơ thể là gì?

Thế giới quanh ta có vật sống (cây cối, con vật) và vật không sống (cái bàn, hòn đá). Những sinh vật sống đó được gọi chung là một cơ thể.

Vậy, cơ thể là một cá thể sinh vật có khả năng thực hiện các quá trình sống cơ bản. Các em hãy nhìn vào chú voi châu Phi trên màn hình ảo, chú voi này là một "cơ thể" hoàn chỉnh vì nó có thể thực hiện 6 quá trình kì diệu sau:

Cảm ứng và vận động: Cảm nhận và phản ứng với sự thay đổi của môi trường (ví dụ: vòi voi vươn ra lấy thức ăn, chân bước đi).
Dinh dưỡng: Lấy thức ăn, nước uống để nạp năng lượng.
Hô hấp: Lấy khí oxygen và thải khí carbon dioxide.
Bài tiết: Loại bỏ các chất thải ra khỏi cơ thể.
Sinh trưởng: Lớn lên về kích thước và khối lượng.
Sinh sản: Tạo ra những chú voi con để duy trì nòi giống.

[Hình 22.1. Ở giữa là một chú voi khổng lồ đang bước đi. Xung quanh chú voi có 6 mũi tên chỉ vào 6 biểu tượng tương ứng với 6 quá trình sống cơ bản: Dinh dưỡng (hình chiếc lá), Hô hấp (hình luồng khí), Bài tiết (hình giọt nước), Cảm ứng (hình dấu chấm than), Sinh trưởng (hình mũi tên vươn lên) và Sinh sản (hình voi con).]

(Tương tác Gogoedu: Góc Thảo luận - Các em hãy thử so sánh một chiếc ô tô và một con vật nhé! Ô tô cũng cần "ăn" (đổ xăng), cũng "hô hấp" (lấy oxygen để đốt cháy xăng và xả khói carbon dioxide), và cũng "vận động" (chạy trên đường). Vậy tại sao ô tô không phải là vật sống? Đúng rồi, vì ô tô không thể tự lớn lên (sinh trưởng) và không thể tự đẻ ra ô tô con (sinh sản) được!)

II. Cơ thể đơn bào và cơ thể đa bào

Dựa vào số lượng tế bào cấu tạo nên cơ thể, các nhà khoa học đã chia thế giới sinh vật thành 2 đội quân:

1. Đội quân "Cơ thể đơn bào" (Chỉ có 1 tế bào) Hầu hết các sinh vật có kích thước siêu nhỏ mà ta không thấy được bằng mắt thường đều thuộc nhóm này.

Đặc điểm: Cơ thể của chúng chỉ là một tế bào duy nhất. Tuy nhiên, tế bào này cực kì "đa năng" khi một mình nó gánh vác mọi nhiệm vụ: từ ăn uống, hô hấp, đến sinh sản.
Đại diện: Vi khuẩn, nấm men, nguyên sinh động vật (như trùng roi, trùng biến hình...).

2. Đội quân "Cơ thể đa bào" (Có nhiều tế bào) Những sinh vật mà chúng ta có thể nhìn thấy hằng ngày như con voi, cái cây, con gà hay chính con người chúng ta đều là cơ thể đa bào.

Đặc điểm: Cơ thể được cấu tạo từ nhiều tế bào. Các tế bào này không phải "mạnh ai nấy làm" mà chúng phối hợp với nhau, mỗi nhóm tế bào sẽ chuyên trách một nhiệm vụ riêng (ví dụ: tế bào cơ giúp vận động, tế bào dạ dày giúp tiêu hoá...) để đảm bảo cho cơ thể sống khỏe mạnh.

[Hình minh hoạ so sánh sinh động. Bên trái là "Cơ thể đơn bào" với hình ảnh các hạt nấm men lơ lửng và một chú vi khuẩn hình que (mô phỏng Hình 22.3). Bên phải là "Cơ thể đa bào" với hình ảnh một cái cây cổ thụ và một chú voi châu Phi to lớn. Có chú thích số lượng tế bào: Đơn bào (1 tế bào) - Đa bào (Hàng tỉ tế bào).]

III. Góc Khám Phá (Em có biết?): Bí ẩn của sự chuyên hoá

Các em có tự hỏi tại sao con voi không thể chỉ là một tế bào khổng lồ không? Bí quyết nằm ở tỉ lệ diện tích và thể tích! Cơ thể con voi rất lớn, nếu chỉ có 1 tế bào thì tế bào đó sẽ không thể nào lấy đủ khí oxygen hay thức ăn để nuôi sống cái thân hình đồ sộ ấy. Vì vậy, cơ thể voi cần hàng tỉ tế bào chuyên biệt nhỏ xíu hợp lại: nhóm tế bào làm nhiệm vụ hô hấp, nhóm làm nhiệm vụ tiêu hóa... để giúp quá trình sống diễn ra nhanh chóng và hoàn hảo nhất!

TỔNG KẾT BÀI HỌC (Em đã học)

Các em hãy mở vở ra và chốt lại 3 viên kim cương kiến thức của ngày hôm nay nhé:

Cơ thể là cấp tổ chức có khả năng thực hiện đầy đủ các quá trình sống cơ bản (cảm ứng, dinh dưỡng, hô hấp, sinh trưởng, sinh sản, bài tiết).
Cơ thể đơn bào là cơ thể được cấu tạo từ một tế bào.
Cơ thể đa bào là cơ thể được cấu tạo từ nhiều tế bào, các tế bào phối hợp với nhau thực hiện các quá trình sống của cơ thể.

Bài học của chúng ta hôm nay đến đây là kết thúc rồi. Các em đã phân biệt được cơ thể con ếch và trùng amip chưa nào? Hãy nghỉ ngơi một chút, sau đó nhấp ngay vào mục "Bài tập trắc nghiệm Bài 22" ở phía trên hệ thống Gogoedu để củng cố kiến thức và tích lũy điểm thưởng nhé! Hẹn gặp lại các em ở Bài 23!