📖 Bài 15: Một số lương thực, thực phẩm - lớp 6

Hôm nay chúng ta sẽ cùng nhau tìm hiểu một chủ đề "ngon miệng" và thiết thực nhất đối với mỗi chúng ta: Bài 15: Một số lương thực, thực phẩm.

Các em ạ, để có sức khoẻ học tập và vui chơi mỗi ngày, sáng nay các em đã ăn gì nào? Có bạn ăn cơm tấm, có bạn ăn phở, có bạn lại uống sữa ăn bánh mì... Tất cả những món ăn đó chính là nguồn cung cấp năng lượng tuyệt vời cho cơ thể. Vậy lương thực và thực phẩm khác nhau như thế nào? Chúng chứa những chất dinh dưỡng gì giúp ta cao lớn và khoẻ mạnh? Chúng ta cùng "khai tiệc" bài học hôm nay nhé!

[Hình minh hoạTrên một chiếc bàn ăn lớn bày biện rất nhiều loại đồ ăn: Một bát cơm trắng bốc khói, vài bắp ngô, một đĩa thịt cá nướng, một rổ trứng gà, và rất nhiều rau củ quả tươi ngon (cà chua, chuối, dưa hấu...). Bức ảnh tạo cảm giác hấp dẫn, kích thích vị giác và sự tò mò của học sinh.]

I. Vai trò của lương thực, thực phẩm

Mọi hoạt động của con người từ hít thở, suy nghĩ đến chạy nhảy đều cần năng lượng. Nguồn năng lượng và chất dinh dưỡng này được cung cấp hoàn toàn từ thức ăn.

Thức ăn của con người được chia làm 2 dạng chính:

• Lương thực (nguồn gốc thực vật): Thường là các loại ngũ cốc chứa nhiều tinh bột như lúa gạo, ngô, khoai, sắn, lúa mì....
• Thực phẩm: Gồm các loại thức ăn đa dạng hơn như thịt, cá, rau, củ, quả, sữa....

Góc Lưu ý Quan trọng: Các em có biết vì sao đồ ăn để bên ngoài lâu ngày lại có mùi ôi thiu không? Đó là do trong môi trường nóng, ẩm, lương thực và thực phẩm rất dễ bị hư hỏng. Vi khuẩn và nấm mốc sẽ sinh sôi nảy nở, làm biến chất thức ăn. Nếu chúng ta ăn phải thức ăn ôi thiu sẽ bị ngộ độc cơ thể, thậm chí sinh ra các chất độc gây ung thư. Vì vậy, việc bảo quản lương thực, thực phẩm đúng cách (như để trong tủ lạnh, phơi khô, hút chân không...) là cực kì quan trọng!

[Nửa bên trái là hình ảnh một đĩa thức ăn tươi ngon được đậy lồng bàn cẩn thận (có biểu tượng ✔ màu xanh). Nửa bên phải là hình ảnh một lát bánh mì và bát cơm bị mốc xanh mốc đen, có những chú vi khuẩn hoạt hình vây quanh (có biểu tượng ❌ màu đỏ cảnh báo ngộ độc).]

II. Các nhóm chất dinh dưỡng trong lương thực, thực phẩm

Để cơ thể phát triển toàn diện, chúng ta cần nạp đủ 4 nhóm chất dinh dưỡng "tuyệt đỉnh" sau đây:

1. Carbohydrate (Chất đường bột) - "Nhà máy năng lượng"

• Thành phần & Nguồn gốc: Carbohydrate là tên gọi chung của tinh bột, đường và chất xơ. Phần lớn chúng có nguồn gốc thực vật. Tinh bột có nhiều trong lúa gạo, ngô, khoai, sắn. Còn đường có nhiều trong cây mía, thốt nốt, củ cải đường và các loại quả ngọt.
• Vai trò: Đây là nguồn cung cấp năng lượng chính cho cơ thể. Khi chúng ta ăn cơm, tinh bột sẽ được tiêu hoá chuyển hoá thành đường, rồi biến thành nước và khí carbon dioxide, đồng thời giải phóng ra rất nhiều năng lượng cho ta hoạt động.

2. Các chất dinh dưỡng khác

• a) Protein (Chất đạm) - "Những viên gạch xây cơ thể": Protein có vai trò cấu tạo, duy trì và phát triển cơ thể. Nếu muốn cao lớn và có cơ bắp chắc khoẻ, các em phải ăn nhiều thực phẩm giàu protein như: thịt, cá, trứng, sữa, và các loại hạt họ đậu, đỗ....
• b) Lipid (Chất béo) - "Áo giáp giữ nhiệt": Lipid là nguồn dự trữ năng lượng cực lớn và có tác dụng chống lạnh cho cơ thể. Lipid có trong mỡ động vật (bơ, thịt mỡ) và dầu thực vật (lạc, vừng, dầu đậu nành...).
• c) Chất khoáng và Vitamin - "Những vệ sĩ tí hon":
  • Tuy cơ thể chỉ cần một lượng rất nhỏ nhưng nếu thiếu chúng, ta sẽ dễ mắc bệnh.
  • Chất khoáng: Gồm calcium (canxi), phosphorus (photpho), iodine (i-ốt).... Thiếu calcium xương sẽ bị xốp, yếu; thiếu iodine sẽ gây bệnh bướu cổ.
  • Vitamin: Gồm các loại A, B, C, D, E, K.... Ví dụ: Thiếu vitamin A khiến mắt kém, thiếu vitamin D khiến xương/cơ kém phát triển. (Nguồn thực phẩm giàu vitamin và khoáng chất là hải sản, rau xanh, quả tươi...).

[4 nhóm chất dinh dưỡng. Góc 1 (Carbohydrate): Cơm, ngô, khoai. Góc 2 (Protein): Thịt bò, cá, trứng gà. Góc 3 (Lipid): Dầu ăn, quả bơ, mỡ. Góc 4 (Vitamin & Khoáng chất): Bông cải xanh, cà chua, tôm, cua. Mỗi góc có màu sắc phân biệt rõ ràng, sinh động.]

III. Sức khoẻ và chế độ dinh dưỡng

Mỗi loại thức ăn cung cấp lượng năng lượng và dưỡng chất khác nhau. Vì vậy, một bữa ăn hoàn hảo là một bữa ăn đa dạng, kết hợp nhiều loại thực phẩm.

Khẩu phần ăn cần phải phù hợp với từng lứa tuổi, giới tính, cân nặng và mức độ vận động. Nếu các em ăn quá nhiều chất béo và ít vận động, năng lượng thừa sẽ tích tụ gây béo phì. Ngược lại, nếu ăn không đủ chất, cơ thể sẽ bị suy dinh dưỡng, còi cọc.

Góc Khám Phá (Em có biết?): Sự kết hợp diệu kì của thức ăn Các em có biết tại sao mẹ thường xào cà rốt với dầu ăn không? Bởi vì vitamin A (rất dồi dào trong cà rốt, gấc, cà chua) là loại vitamin tan trong chất béo,. Cơ thể chúng ta bắt buộc phải có dầu, mỡ thì mới hấp thụ được vitamin A. Nếu các em chỉ ăn cà rốt luộc mà bữa ăn hoàn toàn không có chút dầu mỡ nào, cơ thể sẽ thiếu vitamin A, gây ra bệnh "quáng gà" (nhìn kém vào buổi tối) đấy!.

[Hình minh hoạ một chiếc đĩa ăn dinh dưỡng (Healthy Plate). 1/2 đĩa là rau củ quả (cà rốt, súp lơ). 1/4 đĩa là protein (miếng cá hồi). 1/4 đĩa là carbohydrate (cơm trắng). Bên cạnh là một chén canh nhỏ và một giọt dầu ăn đang được rưới lên cà rốt (mũi tên chú thích: Chất béo giúp hấp thụ Vitamin A).]

TỔNG KẾT BÀI HỌC (Em đã học)

Các em hãy mở vở ra và ghi lại 3 nội dung trọng tâm của ngày hôm nay nhé:

1. Lương thực, thực phẩm đóng vai trò thiết yếu, cung cấp năng lượng và chất dinh dưỡng giúp cơ thể sống, phát triển và hoạt động,.
2. Lương thực và thực phẩm rất dễ bị phân huỷ, biến chất bởi vi khuẩn, nấm mốc nên cần được bảo quản đúng cách,.
3. Có 4 nhóm chất dinh dưỡng chính: Carbohydrate, Protein, Lipid, Chất khoáng và Vitamin,,. Chúng ta cần ăn uống đa dạng, đủ chất để có một cơ thể khoẻ mạnh.

Bài học của chúng ta hôm nay đến đây là kết thúc. Các em hãy hoàn thành bài trắc nghiệm ở trên để hiểu và nhớ lâu hơn bài học này nhé.