📖 Bài 28: Thực hành: Làm sữa chua và quan sát vi khuẩn - lớp 6

Ở Bài 27, chúng ta đã biết vi khuẩn không chỉ có hại mà còn mang lại rất nhiều lợi ích, đặc biệt là trong việc lên men thực phẩm. Hôm nay, thầy/cô trò chúng ta sẽ cùng nhau xắn tay áo lên để trổ tài làm đầu bếp kết hợp làm nhà khoa học qua Bài 28: Thực hành: Làm sữa chua và quan sát vi khuẩn.

Chúng ta sẽ tận dụng khả năng kì diệu của vi khuẩn lactic để hô biến sữa tươi thành món sữa chua thơm ngon, và sau đó dùng kính hiển vi để xem mặt mũi những "người thợ vi khuẩn" này nhé!

[Hình minh hoạ Một nửa bên trái là hình ảnh một bạn nhỏ đang vui vẻ khuấy một bát sữa to, xung quanh là các hộp sữa chua nhỏ xinh. Nửa bên phải là một chiếc kính hiển vi đang soi vào một giọt sữa chua, hiện lên những chú vi khuẩn hình que ngộ nghĩnh đang mỉm cười.]

I. Chuẩn bị "Đồ nghề" và Nguyên liệu

Để có một mẻ sữa chua thành công và một buổi soi kính hiển vi rõ nét, các em hãy kiểm tra lại bàn thực hành xem đã đủ các món sau chưa nhé:

1. Nguyên liệu làm sữa chua:

• Một hộp sữa đặc có đường (khoảng 380 gam).
• Nước lọc hoặc sữa tươi tiệt trùng (1 lít).
• Quan trọng nhất (Men giống): Hai hộp sữa chua không đường để ở nhiệt độ phòng (khoảng $25^\circ C$) trước khi làm 1 - 2 giờ để vi khuẩn "tỉnh giấc". (Lưu ý tuyệt đối: Chúng ta không sử dụng sữa chua có đường để làm mẫu vật nhé!).

2. Dụng cụ:

• Để làm sữa chua: Cốc thuỷ tinh lớn (1,2 lít), thìa trộn, ấm đun nước, thùng xốp có nắp (để ủ ấm), lọ thuỷ tinh nhỏ có nắp, nhiệt kế.
• Để soi vi khuẩn: Kính hiển vi (vật kính 10x và 40x), lam kính, lamen, ống nhỏ giọt, giấy thấm, nước cất.

[Bảng đồ hoạ thiết kế phẳng minh hoạ các vật dụng trên bàn. Gồm: Hộp sữa đặc, hộp sữa tươi, hộp sữa chua men giống (có dán nhãn "Không đường"), nhiệt kế, thùng xốp giữ nhiệt và một bộ kính hiển vi.]

II. Bắt tay vào Tiến hành

(Tương tác Gogoedu: Các em hãy click chuột vào các dụng cụ trên màn hình để cùng thầy/cô thực hiện từng bước nhé!)

Phần 1: Trổ tài làm sữa chua

• Bước 1: Đun sôi 1 lít nước (hoặc sữa tươi) sau đó để nguội đến khoảng $50^\circ C$ (các em nhớ dùng nhiệt kế để đo cho chuẩn xác nhé).
• Bước 2: Đổ hộp sữa đặc vào cốc nước ấm $50^\circ C$, dùng thìa khuấy đều để sữa đặc tan hết. Sau đó, đổ hộp sữa chua "men giống" vào hỗn hợp đã pha và tiếp tục khuấy nhẹ nhàng cho đều.
• Bước 3: Rót toàn bộ hỗn hợp thơm ngon này vào các lọ thuỷ tinh nhỏ đã chuẩn bị sẵn, đậy chặt nắp. Xếp các lọ này vào thùng xốp, đậy nắp thùng lại để giữ ấm từ 10 - 12 giờ cho vi khuẩn lên men.
• Bước 4: Sau thời gian ủ, sữa chua sẽ đông đặc lại. Các em hãy lấy sản phẩm ra và cho ngay vào tủ lạnh để bảo quản và thưởng thức nhé!

Phần 2: Soi "những người thợ" vi khuẩn

Trong lúc chờ sữa chua lên men, chúng ta hãy dùng hộp sữa chua không đường còn lại để soi vi khuẩn:

• Làm tiêu bản: Lấy 1 thìa sữa chua không đường pha loãng với 10 mL nước cất. Dùng ống nhỏ giọt hút một chút dịch đã pha loãng nhỏ lên lam kính, đậy lamen lại và dùng giấy thấm nhẹ viền xung quanh để hút nước thừa.
• Quan sát: Đặt lam kính lên bàn kính hiển vi, bắt đầu soi ở vật kính 10x để tìm vi khuẩn, sau đó chuyển sang vật kính 40x để nhìn rõ hơn.
• Woa! Các em sẽ thấy vô số vi khuẩn lactic (thường có hình que hoặc hình cầu) đang trôi nổi bên trong giọt sữa chua đấy!

[Hình minh hoạ quy trình làm sữa chua. Chia làm 4 bước: (1) Đổ sữa đặc vào nước ấm. (2) Khuấy tan và cho sữa chua men giống vào. (3) Rót ra các hũ nhỏ thuỷ tinh. (4) Xếp các hũ vào thùng xốp ủ ấm.]

III. Báo cáo Thu hoạch

Làm thí nghiệm xong, các em hãy mở vở ra để hoàn thành báo cáo thực hành với 3 nhiệm vụ sau nhé:

1. Vẽ lại hình ảnh vi khuẩn trong sữa chua mà em vừa quan sát được qua kính hiển vi.
2. Nhận xét về hình dạng và cách sắp xếp của các vi khuẩn đó.
3. Trả lời câu hỏi tư duy logic:
   • Vì sao trong khi làm sữa chua, chúng ta không dùng nước sôi sùng sục để pha hộp sữa chua dùng làm giống? (Gợi ý: Nước quá nóng sẽ làm "chết bỏng" các bạn vi khuẩn lên men đấy các em ạ!).
   • Sau thời gian ủ ấm, nếu để sản phẩm ở ngoài (mà không cho vào tủ lạnh) thì điều gì sẽ xảy ra? (Gợi ý: Vi khuẩn sẽ tiếp tục lên men không ngừng khiến sữa chua trở nên cực kì chua và hỏng).

Tiết thực hành sinh học vô cùng "ngon miệng" của chúng ta đến đây là kết thúc rồi! Các em hãy dọn dẹp bàn thực hành, rửa tay sạch sẽ, sau đó nhấp vào mục "Bài tập trắc nghiệm Bài 28" ở phía trên để củng cố lại các bước làm thí nghiệm và tích lũy điểm thưởng trên Gogoedu nhé! Hẹn gặp lại các em ở Bài 29!