📖 Bài 17: Tách chất khỏi hỗn hợp - lớp 6

Từ xưa, ông bà ta đã có câu: "Đãi cát tìm vàng". Các em có bao giờ thắc mắc người ta làm thế nào để tách được những hạt vàng quý giá ra khỏi đống cát sỏi bãi bồi, hay làm thế nào để lấy được muối trắng từ nước biển mênh mông không? Bí quyết nằm ở các phương pháp tách chất đấy! Chúng ta cùng bắt đầu bài học để làm sáng tỏ điều này nhé!

[Hình minh hoạ chia làm hai nửa. Nửa bên trái là hình ảnh một người nông dân đang cào muối trên ruộng muối lấp lánh dưới ánh nắng mặt trời (bốc hơi nước mặn). Nửa bên phải là một người thợ mỏ đang cầm rây đãi vàng dưới suối (lắng lọc bùn cát). Phong cách ảnh chân thực, tươi sáng.]

I. Nguyên tắc tách chất

Trong tự nhiên hay trong cuộc sống, chúng ta rất hiếm khi gặp chất tinh khiết mà thường gặp các hỗn hợp. Để tách được một chất ra khỏi hỗn hợp, nguyên tắc "vàng" mà các nhà khoa học sử dụng là: Dựa vào các tính chất khác nhau của các chất có trong hỗn hợp.

• Ví dụ: Hạt phù sa nặng hơn nước nên khi nước đứng yên, nó sẽ lắng xuống đáy (tính chất nặng nhẹ). Muối ăn không bị bay hơi nên khi làm cho nước biển bay hơi hết, muối sẽ đọng lại (tính chất bay hơi).

Vậy dựa vào những nguyên tắc này, chúng ta có những phương pháp nào?

II. Một số cách tách chất

Có 4 phương pháp cơ bản nhất mà các em cần ghi nhớ để tách chất ra khỏi hỗn hợp:

1. Lắng, gạn và lọc Phương pháp này dùng để tách chất rắn không tan ra khỏi chất lỏng.

• Lắng: Trong không khí hay trong nước thường có lẫn bụi, bùn. Khi lặng gió hoặc để nước yên tĩnh một thời gian, các hạt cặn bã này nặng hơn nên sẽ tự động lắng xuống đáy.
• Gạn: Sau khi cặn đã lắng xuống đáy, ta chỉ cần cẩn thận rót lấy lớp nước trong ở phía trên, thao tác đó gọi là gạn.
• Lọc: Đôi khi các hạt chất rắn lơ lửng rất khó lắng xuống. Lúc này ta dùng một tờ "giấy lọc" (có những lỗ nhỏ li ti). Khi đổ hỗn hợp qua phễu có giấy lọc, nước lỏng chui qua được các lỗ, còn những hạt chất rắn có kích thước lớn hơn sẽ bị giữ lại trên giấy.

(Thực hành ảo Gogoedu: Các em hãy tương tác trên màn hình, gấp tờ giấy lọc làm tư, mở thành hình nón rồi đặt vào phễu, sau đó từ từ rót cốc nước đục vào để thu được nước trong nhé!)

[Hình mô phỏng quá trình Lọc nước. Gồm hình ảnh một chiếc phễu thuỷ tinh có đặt giấy lọc màu trắng bên trong. Một bàn tay đang rót cốc nước đục ngầu (hỗn hợp bùn đất) vào phễu. Phía dưới đuôi phễu, những giọt nước trong vắt đang rỏ xuống một chiếc bình hứng.]

2. Cô cạn Phương pháp này dùng để tách chất rắn tan (hoặc kích thước hạt quá nhỏ không thể lọc được) ra khỏi chất lỏng.

• Cách làm: Người ta đun nóng hỗn hợp. Dưới tác dụng của nhiệt, chất lỏng (như nước) sẽ bay hơi hết, để lại phần chất rắn khan ở đáy bình.
• Ví dụ: Người làm muối dẫn nước biển vào các ruộng muối, lợi dụng năng lượng từ ánh nắng Mặt Trời và gió để làm nước bay hơi, thu được muối ăn.

[Thí nghiệm cô cạn nước muối. Hình ảnh một chiếc bát sứ nhỏ chứa nước muối được đặt trên giá sắt, đun nóng bằng đèn cồn phía dưới. Hơi nước bốc lên mù mịt, bên trong bát sứ chỉ còn lại những hạt muối màu trắng tinh. Có mũi tên chú thích: "Nước bay hơi", "Thu được muối".]

3. Chiết Khi hai chất lỏng trộn vào nhau nhưng lại không tan vào nhau (tạo thành hỗn hợp không đồng nhất), chúng sẽ phân tách thành hai lớp riêng biệt. Lúc này ta phải dùng phương pháp Chiết,.

• Cách làm: Dụng cụ chuyên dụng là một chiếc "phễu chiết" có van khoá ở dưới. Đổ hỗn hợp (ví dụ: dầu ăn và nước) vào phễu, để yên một lúc. Nước nặng hơn sẽ chìm xuống dưới, dầu ăn nhẹ hơn nổi lên trên. Ta chỉ cần mở van khoá cẩn thận để nước chảy từ từ xuống bình hứng, khi nước vừa chảy hết thì đóng khoá lại. Vậy là dầu ăn và nước đã được tách riêng!

[Hình minh hoạ một chiếc phễu chiết thuỷ tinh có khoá vặn ở đáy. Bên trong phễu chứa hỗn hợp phân làm 2 lớp rõ rệt: Lớp màu vàng nhạt nổi phía trên (chú thích: Dầu ăn), lớp màu xanh dương nhạt chìm phía dưới (chú thích: Nước). Phía dưới phễu là một cốc thuỷ tinh đang hứng dòng nước chảy xuống từ khoá vặn.]

III. Ứng dụng tách chất trong đời sống (Góc Em có biết?)

Các phương pháp tách chất này đang bảo vệ sức khoẻ của chúng ta mỗi ngày đấy các em ạ:

• Khẩu trang: Chính là một chiếc "màng lọc" mini giúp tách các hạt bụi mịn, vi khuẩn ra khỏi không khí để chúng ta hít thở luồng khí sạch.
• Máy lọc nước gia đình: Bên trong máy có các cột lọc chứa vô số lõi lọc với kích thước lỗ cực nhỏ. Nó áp dụng phương pháp lọc để loại bỏ tạp chất, cặn bẩn, và thậm chí vi khuẩn ra khỏi nguồn nước, cho ra nước sạch an toàn để uống.

TỔNG KẾT BÀI HỌC (Em đã học)

Các em hãy mở vở ra và chốt lại 4 phương pháp "bảo bối" dùng để tách chất hôm nay nhé:

1. Lọc: Dùng để tách chất rắn không tan ra khỏi chất lỏng.
2. Lắng: Dùng để tách chất rắn lơ lửng nặng hơn ra khỏi chất nhẹ hơn.
3. Cô cạn: Dùng để tách chất rắn tan (hoặc lơ lửng, huyền phù) ra khỏi chất lỏng bằng nhiệt độ.
4. Chiết: Dùng để tách các chất lỏng không tan vào nhau ra khỏi nhau.

Bài học của chúng ta hôm nay đến đây là kết thúc rồi. Các em đã biết vì sao bình lọc nước nhà mình lại cho ra được nước sạch chưa nào? Hãy nghỉ ngơi một chút, sau đó nhấp ngay vào mục "Bài tập trắc nghiệm Bài 17" ở phía trên hệ thống Gogoedu để củng cố kiến thức và tích lũy điểm thưởng nhé! Hẹn gặp lại các em ở Chương V!