📖 Bài 12: Một số vật liệu - lớp 6

Hôm nay, thầy/cô trò chúng ta sẽ bước sang một chủ đề cực kỳ gần gũi trong đời sống hàng ngày: Chương III - Một số vật liệu, nguyên liệu, nhiên liệu, lương thực - thực phẩm thông dụng. Và bài học mở đầu chính là Bài 12: Một số vật liệu.

Các em có biết không, lịch sử phát triển của loài người gắn liền với các loại vật liệu đấy. Chắc hẳn các em đã từng nghe đến các thời kì lịch sử như thời đại đồ đá (khi con người dùng đá làm công cụ), thời đại đồ đồng và thời đại đồ sắt. Việc phát hiện và sử dụng vật liệu mới luôn đánh dấu một bước tiến vĩ đại của văn minh nhân loại. Vậy vật liệu là gì và chúng có tính chất ra sao? Chúng ta cùng bắt đầu nhé!

[Hình minh hoạ về sự tiến hoá của vật liệu. Chia làm 3 phần: Phần 1 là người tiền sử đang đẽo mũi tên bằng đá. Phần 2 là người cổ đại đang nung chảy kim loại đúc cày đồng. Phần 3 là một kĩ sư hiện đại đang chế tạo một chiếc máy bay bằng thép và nhựa tổng hợp]

I. Vật liệu

Từ xa xưa, con người đã biết tận dụng những gì có sẵn trong tự nhiên như đá, gỗ để làm vũ khí, xây nhà, đóng thuyền,.... Những thứ đó được gọi là vật liệu tự nhiên.

Cùng với sự phát triển của khoa học, con người không chỉ dừng lại ở vật liệu tự nhiên mà còn chế tạo ra vô vàn các vật liệu nhân tạo vô cùng hữu ích như: gốm, sứ, thuỷ tinh, kim loại, nhựa,.... Từ những vật liệu này, chúng ta sản xuất ra mọi đồ dùng thiết yếu: Nhựa và thuỷ tinh hữu cơ làm tấm lợp; thép (chứa sắt) làm ống dẫn, vỏ tàu; cao su làm lốp xe; gỗ làm bàn ghế,....

(Tương tác Gogoedu: Em hãy nhìn xung quanh phòng học của mình và gõ vào khung chat xem chiếc cốc uống nước, cái bàn học và thau chậu giặt quần áo được làm từ vật liệu gì nhé!)

[Một số vật dụng và vật liệu. Gồm các hình ảnh: một chiếc lốp xe ô tô (chú thích: Cao su), một chiếc bàn học (chú thích: Gỗ), một chiếc cốc trong suốt (chú thích: Thuỷ tinh), một chiếc chậu nhựa màu xanh (chú thích: Nhựa), và một bộ thìa nĩa sáng bóng (chú thích: Kim loại).]

II. Tính chất và ứng dụng của vật liệu

Tại sao dây điện phải làm bằng đồng (kim loại) nhưng vỏ bọc bên ngoài lại phải làm bằng nhựa? Tại sao nồi nấu ăn làm bằng nhôm, inox nhưng quai nồi lại bọc gỗ hoặc nhựa?.

Câu trả lời là: Mỗi loại vật liệu có các tính chất khác nhau, và người ta dựa vào tính chất đó để tạo ra những vật dụng phù hợp. Dây điện bằng đồng để dẫn điện tốt, vỏ nhựa không dẫn điện để tránh bị giật. Nồi bằng kim loại để dẫn nhiệt nhanh giúp thức ăn mau chín, nhưng quai nồi bằng nhựa/gỗ (dẫn nhiệt kém) để ta cầm không bị bỏng.

Để hiểu rõ hơn, các em hãy ghi nhớ "hồ sơ năng lực" của các vật liệu thông dụng sau (dựa theo Bảng 12.1):

• Kim loại: Có ánh kim, dẫn điện và dẫn nhiệt cực tốt; có thể kéo thành sợi, dát mỏng, rất cứng và bền, tuy nhiên có thể bị gỉ sét.
• Thuỷ tinh: Trong suốt, cho ánh sáng đi qua; dẫn nhiệt kém, không dẫn điện, cứng nhưng lại rất giòn và dễ vỡ.
• Nhựa: Dẻo, nhẹ, không dẫn điện, dẫn nhiệt kém; không bị ăn mòn nhưng dễ bị biến dạng khi gặp nhiệt độ cao.
• Gốm, sứ: Không bị ăn mòn, dẫn nhiệt kém, không dẫn điện; cứng nhưng giòn và dễ vỡ.
• Cao su: Có tính đàn hồi siêu phàm, bền, không dẫn điện/nhiệt, không thấm nước nhưng rất dễ cháy.
• Gỗ: Bền, chịu lực tốt, dễ tạo hình nhưng dễ cháy và có thể bị mối mọt tấn công.

[Hình minh hoạ Góc thực hành ảo mô phỏng 2 thí nghiệm: Thí nghiệm 1 (bên trái) thử tính dẫn điện bằng một mạch điện nhỏ gồm pin 1.5V, bóng đèn và kẹp kim loại kẹp vào các vật liệu khác nhau. Thí nghiệm 2 (bên phải) thử tính dẫn nhiệt bằng cách cắm thìa kim loại, thìa nhựa, thìa gỗ vào một bát nước nóng 90 độ C]

III. Thu gom rác thải và tái sử dụng đồ dùng trong gia đình

Rất nhiều đồ dùng từ các vật liệu trên khi cũ hoặc hỏng (như chai lọ, giấy vụn, đồ điện tử...) sẽ biến thành rác thải sinh hoạt. Nếu chúng ta vứt bỏ bừa bãi, môi trường sẽ bị ô nhiễm nặng nề.

Vì vậy, chúng ta cần phải phân loại rác thải để áp dụng Chu trình 3R:

1. Reduce (Giảm thiểu): Hạn chế sử dụng đồ nhựa dùng một lần.
2. Reuse (Tái sử dụng): Dùng lại chai lọ cũ làm chậu trồng cây hoặc đồ trang trí.
3. Recycle (Tái chế): Thu gom giấy, chai nhựa, kim loại đem đến nhà máy để tái chế thành đồ mới.

⚠️ Cảnh báo an toàn cực kì quan trọng (Góc Em có biết?): Các em tuyệt đối KHÔNG nên tái sử dụng những chai nhựa có kí hiệu hình tam giác với số 1 ở giữa (nhựa PETE) để đựng nước uống hay thực phẩm. Đây là loại nhựa chỉ dùng một lần. Nếu tái sử dụng hoặc để ở nhiệt độ cao, chúng sẽ hoà tan các hoá chất cấu tạo nên nhựa vào nước, gây độc hại cực kì nguy hiểm cho cơ thể chúng ta đấy!.

[Hình về bảo vệ môi trường. Bên trái là logo Chu trình 3R (3 mũi tên màu xanh lá cây vòng tròn) với các từ Reduce, Reuse, Recycle. Bên phải là hình ảnh cận cảnh đáy một chai nhựa có biểu tượng hình tam giác với số 1 ở giữa và chữ PETE bên dưới, kèm theo một dấu X màu đỏ cảnh báo không tái sử dụng để đựng nước.]

TỔNG KẾT BÀI HỌC (Em đã học)

Các em hãy mở vở ra và ghi nhớ kĩ 3 nội dung trọng tâm sau đây nhé:

1. Các vật liệu khác nhau (kim loại, nhựa, gỗ, thuỷ tinh...) có các tính chất khác nhau.
2. Ứng dụng của mỗi loại vật liệu luôn dựa vào tính chất của chúng.
3. Chúng ta cần sử dụng vật liệu tiết kiệm và không sử dụng các vật liệu gây hại cho môi trường.

Bài học của chúng ta hôm nay đến đây là kết thúc rồi. Các em đã biết cách chọn vật liệu an toàn và phân loại rác bảo vệ môi trường chưa nào? Hãy nghỉ ngơi một chút, sau đó nhấp vào mục "Bài tập trắc nghiệm Bài 12" ở phía trên để củng cố ngay kiến thức và tích lũy điểm thưởng trên Gogoedu nhé! Hẹn gặp lại các em ở bài học tiếp theo!