📖 Bài 11: Oxygen. Không khí - lớp 6

Hôm nay, thầy/cô trò chúng ta sẽ cùng nhau tìm hiểu một chủ đề vô cùng thiết thực và gắn liền với từng hơi thở của chúng ta: Bài 11: Oxygen. Không khí.

Trước khi bắt đầu, các em thử tưởng tượng xem, tại sao thợ lặn khi xuống đáy biển sâu hay các phi hành gia khi bay vào vũ trụ đều phải mang theo bình dưỡng khí? Chắc chắn rồi, vì ở những nơi đó không có đủ không khí và khí oxygen để chúng ta hô hấp. Vậy oxygen và không khí có những tính chất gì, tầm quan trọng ra sao? Chúng ta cùng khám phá nhé!

[Hình minh họa: Nửa bên trái là một thợ lặn đang bơi dưới đáy biển sâu cùng đàn cá, miệng ngậm ống thở nối với bình dưỡng khí sau lưng. Nửa bên phải là một phi hành gia đang mặc đồ bảo hộ đi bộ trên Mặt Trăng, đằng sau lưng cũng có hệ thống cung cấp dưỡng khí.]

I. Oxygen trên Trái Đất

Các em có biết không, sự sống trên Trái Đất tồn tại được là nhờ có oxygen. Dù sống ở trên mặt đất, dưới nước hay trong lòng đất, các loài động vật và thực vật đều cần oxygen cho quá trình hô hấp.

• Oxygen có dồi dào trong bầu không khí bao quanh chúng ta.
• Cá có thể bơi lội tung tăng dưới nước vì trong nước cũng có một lượng oxygen hoà tan (dù rất nhỏ).
• Giun đất có thể sống sâu dưới lòng đất vì oxygen len lỏi trong các khe hở của đất xốp.

II. Tính chất vật lí và tầm quan trọng của oxygen

1. Tính chất vật lí của oxygen Oxygen có những đặc điểm nhận dạng sau đây:

• Ở điều kiện thường, oxygen ở thể khí, không màu, không mùi, không vị.
• Oxygen ít tan trong nước và nặng hơn không khí một chút.
• Đặc biệt, oxygen hoá lỏng ở nhiệt độ rất lạnh ($-183 ^\circ C$) và hoá rắn ở $-218 ^\circ C$. Khi ở thể lỏng và rắn, oxygen có màu xanh nhạt rất đẹp mắt!

2. Tầm quan trọng của oxygen Oxygen là "vị cứu tinh" của Trái Đất với hai vai trò vĩ đại nhất:

• Duy trì sự sống: Hỗ trợ quá trình hô hấp của mọi sinh vật. Trong y tế, người ta còn dùng bình khí oxygen để hỗ trợ bệnh nhân bị khó thở.
• Duy trì sự cháy: Nếu không có oxygen thì sự cháy không thể xảy ra. Oxygen giúp đốt cháy nhiên liệu để chúng ta sưởi ấm, nấu ăn, thắp sáng, chạy động cơ,....

[Ảnh mô tả vai trò của Oxygen. Phía bên trái có hình ảnh một bệnh nhân đang đeo mặt nạ dưỡng khí (hỗ trợ hô hấp). Phía bên phải là hình ảnh một đống lửa trại đang cháy sáng rực rỡ và một ngọn nến đang cháy (cung cấp nhiệt và thắp sáng).]

III. Thành phần của không khí

Nhiều bạn lầm tưởng không khí chỉ toàn là oxygen, nhưng sự thật không phải vậy. Không khí là một hỗn hợp gồm nhiều chất khí khác nhau. Nếu chúng ta chia không khí thành 100 phần (theo thể tích) thì:

• Khí nitrogen (nitơ) chiếm nhiều nhất: khoảng 78%.
• Khí oxygen chiếm vị trí á quân: khoảng 21%.
• Phần còn lại rất nhỏ, chỉ khoảng 1%, là dành cho carbon dioxide (cacbon đioxit), hơi nước và các khí khác.

(Thực hành ảo Gogoedu: Các em có thể quan sát Thí nghiệm úp cốc thuỷ tinh lên ngọn nến đang cháy nổi trên chậu nước vôi. Khi nến tắt, nước dâng lên chiếm khoảng $1/5$ thể tích cốc, chứng tỏ oxygen chiếm khoảng $1/5$ (hay 21%) thể tích không khí đấy!)

[Ảnh chia tỉ lệ các thành phần của không khí. Miếng bánh màu xanh lá cây khổng lồ chiếm 78% (chú thích: Nitrogen). Miếng bánh màu xanh dương chiếm 21% (chú thích: Oxygen). Miếng bánh nhỏ xíu màu cam chiếm 1% (chú thích: Carbon dioxide, hơi nước và các khí khác).]

IV. Vai trò của không khí

Bầu không khí giống như một chiếc chăn bông khổng lồ bao bọc Trái Đất, có những vai trò tuyệt vời sau:

• Giúp điều hoà khí hậu, bảo vệ Trái Đất khỏi các tia bức xạ nguy hiểm và hạn chế rủi ro từ các thiên thạch rơi từ vũ trụ (do chúng bị bốc cháy khi cọ xát với không khí).
• Oxygen dùng cho hô hấp và đốt cháy.
• Carbon dioxide tuy ít nhưng lại là "thức ăn" thiết yếu để cây xanh quang hợp, tạo ra chất dinh dưỡng.
• Đặc biệt, khi có sấm sét trong cơn mưa, khí nitrogen trong không khí sẽ được chuyển hoá thành các hợp chất chứa nitrogen có lợi cho cây trồng (như một dạng phân bón tự nhiên).

V. Sự ô nhiễm không khí

1. Nguyên nhân và hậu quả Khi không khí bị thay đổi thành phần (lượng oxygen giảm, carbon dioxide tăng) và xuất hiện các khí độc hại, khói, bụi... thì đó là lúc không khí bị ô nhiễm.

• Nguyên nhân: Chủ yếu đến từ hoạt động của con người như khí thải nhà máy, khói từ ô tô, đốt rác thải, hoặc từ tự nhiên như núi lửa phun trào, cháy rừng.
• Hậu quả: Gây ra "hiệu ứng nhà kính" làm Trái Đất nóng lên, băng ở hai cực tan làm nước biển dâng. Khói bụi gây ra các bệnh nguy hiểm về đường hô hấp và tạo ra "mưa acid" tàn phá cây cối, công trình xây dựng.

[Hình minh họa phân chia làm 4 ô nhỏ mô tả các nguyên nhân gây ô nhiễm: Ô 1: Núi rác thải khổng lồ. Ô 2: Một khu rừng đang chìm trong biển lửa. Ô 3: Ống xả của một chiếc ô tô đang xả khói đen nghịt. Ô 4: Các ống khói nhà máy công nghiệp đang phun khói độc lên bầu trời xám xịt.]

2. Bảo vệ môi trường không khí Để giữ cho "chiếc chăn" của Trái Đất luôn sạch sẽ, mỗi chúng ta cần hành động ngay:

• Bảo vệ và trồng nhiều cây xanh (đây là lá phổi lọc không khí tự nhiên tốt nhất).
• Đi phương tiện công cộng (xe buýt, tàu điện) hoặc đi xe đạp để giảm khí thải.
• Sử dụng năng lượng sạch (năng lượng mặt trời, gió) thay vì đốt than, dầu mỏ.
• Không xả rác bừa bãi và hạn chế đốt rác.

TỔNG KẾT BÀI HỌC (Em đã học)

Các em hãy mở vở ra và ghi lại 3 nội dung trọng tâm của ngày hôm nay:

1. Oxygen: Là chất khí không màu, không mùi, ít tan trong nước. Oxygen rất cần thiết cho sự sống (hô hấp) và sự cháy.
2. Không khí: Là hỗn hợp khí chứa khoảng 78% nitrogen, 21% oxygen, và 1% carbon dioxide, hơi nước cùng các khí khác.
3. Ô nhiễm không khí: Gây tác hại nghiêm trọng đến môi trường và sức khoẻ. Chúng ta cần trồng nhiều cây xanh, giảm khí thải và bảo vệ môi trường để giữ bầu không khí trong lành.

Bài học của chúng ta hôm nay đến đây là kết thúc. Các em nhớ ôn lại bài, thực hành trả lời các câu hỏi tình huống và hoàn thành bài trắc nghiệm ở phía trên hệ thống để củng cố kiến thức thật vững chắc nhé! Hẹn gặp lại các em trong Chương III!