📖 Bài 37: Hệ thần kinh và các giác quan ở người - lớp 8

I – Hệ thần kinh

1. Cấu tạo và chức năng của hệ thần kinh

• Chức năng: Hệ thần kinh có vai trò điều khiển, điều hoà và phối hợp hoạt động của các cơ quan, hệ cơ quan trong cơ thể thành một khối thống nhất.
• Cấu tạo: Hệ thần kinh ở người có dạng hình ống, chia làm hai bộ phận chính:
  • Bộ phận trung ương: Bao gồm não và tuỷ sống, đóng vai trò chủ đạo trong việc xử lí thông tin.
  • Bộ phận ngoại biên: Bao gồm các dây thần kinh và hạch thần kinh, dẫn truyền thông tin đi và đến bộ phận trung ương.

2. Một số bệnh và chất gây nghiện đối với hệ thần kinh

• Một số bệnh phổ biến:
  • Bệnh Parkinson: Do thoái hoá tế bào thần kinh, gây run tay chân, mất thăng bằng, khó khăn khi di chuyển (thường gặp ở người cao tuổi).
  • Bệnh động kinh: Do rối loạn hệ thống thần kinh trung ương, biểu hiện bằng các cơn co giật hoặc hành vi bất thường.
  • Bệnh Alzheimer: Do rối loạn thần kinh, gây mất trí nhớ, giảm khả năng ngôn ngữ và tư duy.
• Chất gây nghiện: Bao gồm nicotine (trong thuốc lá), ethanol (trong rượu), và các loại ma tuý (thuốc phiện, heroin...). Chúng làm thay đổi chức năng bình thường của não bộ, gây ảo giác và lệ thuộc, dẫn đến tổn thương hệ thần kinh nghiêm trọng và gây ra các tệ nạn xã hội.

II – Các giác quan

Con người có năm giác quan gồm: thị giác, thính giác, xúc giác, vị giác và khứu giác. Bài học tập trung sâu vào Thị giác và Thính giác.

1. Thị giác (Mắt)

• Cấu tạo mắt: Gồm màng cứng, giác mạc, thuỷ dịch, mống mắt (lòng đen), đồng tử, thuỷ tinh thể, dịch thuỷ tinh, võng mạc (chứa các tế bào thụ cảm thị giác) và dây thần kinh thị giác.
• Quá trình thu nhận ánh sáng: Ánh sáng từ vật phản chiếu đi qua giác mạc, đồng tử, thuỷ tinh thể đến võng mạc. Tại đây, các tế bào thụ cảm tiếp nhận kích thích ánh sáng và truyền tín hiệu theo dây thần kinh thị giác tới não bộ để chúng ta cảm nhận hình ảnh.
• Một số bệnh và tật của mắt:
  • Bệnh đau mắt đỏ: Do virus hoặc vi khuẩn gây ra, làm mắt đỏ, chảy nước mắt, nhiều ghèn.
  • Tật khúc xạ: Gồm cận thị (nhìn rõ vật ở gần, cần đeo kính phân kì), viễn thị (nhìn rõ vật ở xa, cần đeo kính hội tụ) và loạn thị (hình ảnh bị mờ, nhoè do giác mạc bị biến dạng).

2. Thính giác (Tai)

• Cấu tạo tai: Chia làm ba phần:
  • Tai ngoài: Vành tai và ống tai.
  • Tai giữa: Có màng nhĩ và chuỗi xương tai.
  • Tai trong: Chứa ốc tai (nơi có các tế bào thụ cảm thính giác) và dây thần kinh thính giác.
• Quá trình thu nhận âm thanh: Sóng âm được vành tai hướng vào ống tai làm rung màng nhĩ, truyền qua chuỗi xương tai đến ốc tai. Các tế bào thụ cảm tại ốc tai tiếp nhận và truyền xung thần kinh về não bộ để cảm nhận âm thanh.
• Một số bệnh về thính giác: Viêm tai giữa (thường do vi khuẩn), tinnitus (ù tai do tiếng ồn lớn hoặc dị vật).

EM ĐÃ HỌC

• Hệ thần kinh gồm bộ phận trung ương (não, tuỷ sống) và bộ phận ngoại biên (dây thần kinh, hạch).
• Cần tránh các chất kích thích và gây nghiện để bảo vệ hệ thần kinh.
• Thị giác và thính giác có cấu tạo phức tạp, giúp thu nhận hình ảnh và âm thanh từ môi trường.

EM CÓ THỂ (Ứng dụng thực tế)

• Phòng chống bệnh: Biết cách giữ vệ sinh mắt, tai; không nghe nhạc quá lớn hoặc dùng vật sắc nhọn ngoáy tai để tránh viêm nhiễm.
• Bảo vệ đôi mắt: Điều chỉnh tư thế ngồi học và ánh sáng phù hợp để tránh các tật cận thị, viễn thị.
• Tuyên truyền xã hội: Vận động người thân tránh xa ma tuý và các chất gây nghiện để bảo vệ sức khoẻ bản thân và cộng đồng.