📖 Bài 32: Dinh dưỡng và tiêu hóa ở người - lớp 8

💡 Bài 32: Dinh dưỡng và tiêu hóa ở người

Chất dinh dưỡng: Là các chất có trong thức ăn mà cơ thể sử dụng làm nguyên liệu cấu tạo và cung cấp năng lượng cho các hoạt động sống. Các nhóm chất chính bao gồm: carbohydrate (đường, bột), protein (đạm), lipid (chất béo), vitamin và chất khoáng.
Dinh dưỡng: Là quá trình thu nhận, biến đổi và sử dụng các chất dinh dưỡng để duy trì sự sống.

1. Cấu tạo và chức năng của hệ tiêu hoá

Cấu tạo: Hệ tiêu hoá gồm ống tiêu hoá (miệng, hầu, thực quản, dạ dày, ruột non, ruột già, hậu môn) và các tuyến tiêu hoá (tuyến nước bọt, tuyến tuỵ, gan, túi mật).
Chức năng: Biến đổi thức ăn thành các chất dinh dưỡng mà cơ thể có thể hấp thụ được và loại bỏ chất thải ra ngoài.

2. Quá trình tiêu hoá diễn ra như thế nào?

Tại khoang miệng: Tiêu hoá cơ học (nhai, nghiền) và tiêu hoá hoá học (enzyme amylase biến đổi một phần tinh bột chín thành đường maltose).
Tại dạ dày: Thức ăn được co bóp, nhào trộn và thấm đều dịch vị. Enzyme pepsin giúp biến đổi một phần protein.
Tại ruột non: Đây là nơi tiêu hoá quan trọng nhất. Nhờ dịch tuỵ, dịch mật và dịch ruột, các chất dinh dưỡng được biến đổi thành những chất đơn giản nhất để cơ thể hấp thụ vào máu.
Tại ruột già và trực tràng: Hấp thụ nốt nước, cô đặc chất bã. Vi khuẩn tại đây giúp phân huỷ các phần còn lại và tạo thành phân để thải ra ngoài.

Sâu răng: Do vi khuẩn lên men thức ăn còn bám lại, tạo acid làm hỏng lớp men răng.
Viêm loét dạ dày – tá tràng: Nguyên nhân chính thường do nhiễm vi khuẩn Helicobacter pylori, hoặc do thói quen ăn uống không điều độ, căng thẳng kéo dài, lạm dụng rượu bia.

Nhu cầu dinh dưỡng thay đổi tuỳ theo độ tuổi, giới tính và cường độ vận động.
Khẩu phần ăn: Là lượng thức ăn cung cấp cho cơ thể trong một ngày. Một khẩu phần hợp lí cần đảm bảo đủ về số lượng và cân đối về các thành phần dưỡng chất.

Khái niệm: Là giữ cho thực phẩm không bị nhiễm khuẩn, nhiễm độc và không bị biến chất.
Nguyên nhân gây mất an toàn: Thực phẩm bị ôi thiu, chứa dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, chất phụ gia độc hại, hoặc các loại độc tố tự nhiên (như cá nóc, mầm khoai tây...).
Cách phòng tránh: Chọn thực phẩm tươi sống, có nguồn gốc rõ ràng; thực hiện "ăn chín, uống sôi"; bảo quản thực phẩm đúng cách trong tủ lạnh và che đậy cẩn thận.

Hệ tiêu hoá biến đổi thức ăn thành chất dinh dưỡng và thải chất bã.
Cần có chế độ dinh dưỡng hợp lí và thực hiện vệ sinh an toàn thực phẩm để bảo vệ sức khoẻ.

Thiết lập khẩu phần: Em có thể dựa vào bảng nhu cầu dinh dưỡng khuyến nghị (Bảng 32.1) để tự xây dựng thực đơn hàng ngày cân đối cho bản thân và gia đình.
Bảo vệ hệ tiêu hoá: Hình thành thói quen vệ sinh răng miệng sau khi ăn, ăn chậm nhai kĩ, không ăn quá no trước khi ngủ và hạn chế các món ăn quá cay nóng để tránh viêm loét dạ dày.
Thông thái khi mua sắm: Biết cách đọc hạn sử dụng và các thông tin dinh dưỡng trên bao bì thực phẩm để lựa chọn những sản phẩm an toàn nhất.

ác cơ quan trong ống tiêu hoá và các tuyến tiêu hoá phối hợp nhịp nhàng để xử lí thức ăn.