📖 Bài 34: Hệ hô hấp ở người - lớp 8

💡 Bài 34: Hệ hô hấp ở người

1. Cấu tạo của hệ hô hấp Hệ hô hấp ở người được chia thành hai phần chính:

Đường dẫn khí: Bao gồm mũi, họng, thanh quản, khí quản và phế quản. Đường dẫn khí có chức năng dẫn khí ra và vào phổi, ngăn bụi, làm ẩm và làm ấm không khí, đồng thời bảo vệ phổi khỏi các tác nhân có hại.
Cơ quan trao đổi khí: Là hai lá phổi. Phổi gồm rất nhiều phế nang (nơi diễn ra quá trình trao đổi khí), được bao bọc bởi mạng lưới mao mạch dày đặc giúp quá trình này diễn ra dễ dàng.

2. Chức năng của hệ hô hấp

Thông khí ở phổi: Nhờ cử động hô hấp (hít vào, thở ra) với sự phối hợp của các cơ (cơ liên sườn, cơ hoành) và xương sườn, thể tích lồng ngực thay đổi giúp không khí lưu thông.
Trao đổi khí ở phổi và tế bào: Các chất khí ($O_2$ và $CO_2$) được trao đổi theo cơ chế khuếch tán.
- Tại phổi: $O_2$ từ phế nang vào máu và $CO_2$ từ máu vào phế nang.
- Tại tế bào: $O_2$ từ máu vào tế bào và $CO_2$ từ tế bào vào máu để đưa tới phổi thải ra ngoài.

Các bệnh này thường do ô nhiễm không khí hoặc vi sinh vật gây ra:

Viêm đường hô hấp: Như viêm mũi, viêm họng, viêm thanh quản, viêm phế quản với các triệu chứng như đau họng, sốt, ho, có đờm.
Viêm phổi: Do virus, vi khuẩn, nấm hoặc hoá chất xâm nhập. Bệnh gây tổn thương phế nang, ảnh hưởng nghiêm trọng đến chức năng trao đổi khí và có thể gây nguy hiểm tính mạng.
Lao phổi: Do vi khuẩn Mycobacterium tuberculosis xâm nhập, phá huỷ các mô và mạch máu trong phổi, có khả năng lây lan qua đường hô hấp khi tiếp xúc gần.

Khói thuốc lá chứa hàng nghìn chất độc hại như khí CO, $NO_x$, nicotine... gây ảnh hưởng xấu tới hệ hô hấp:

Khí CO: Chiếm chỗ của $O_2$ trong hồng cầu, làm giảm khả năng vận chuyển oxygen của máu.
Khí $NO_x$: Gây viêm, sưng lớp niêm mạc, cản trở trao đổi khí.
Nicotine: Làm tê liệt lớp lông rung trong phế quản, giảm hiệu quả lọc sạch không khí và làm tăng nguy cơ ung thư phổi.

Khi gặp người bị ngừng thở (do đuối nước, điện giật...), cần nhanh chóng thực hiện sơ cứu:

Phương pháp hà hơi thổi ngạt: Đặt nạn nhân nằm ngửa, đầu ngả ra sau, bịt mũi và thổi hơi trực tiếp vào miệng nạn nhân liên tục 12 đến 20 lần/phút cho đến khi hô hấp ổn định.
Phương pháp ấn lồng ngực: Đặt hai bàn tay chồng lên nhau ở vùng giữa ngực nạn nhân, dùng sức nặng cơ thể ấn mạnh để ép lồng ngực khoảng 12 đến 20 lần/phút.

Hệ hô hấp gồm đường dẫn khí và phổi.
Phổi có nhiều phế nang là nơi diễn ra quá trình trao đổi khí.
Cần giữ vệ sinh hệ hô hấp, chống ô nhiễm không khí và luyện tập thể dục để tăng cường sức khoẻ.

Thực hiện các biện pháp phòng chống bệnh hô hấp cho bản thân và gia đình.
Thực hiện được các phương pháp hô hấp nhân tạo trong tình huống khẩn cấp.
Tuyên truyền vận động người thân không hút thuốc lá để bảo vệ sức khoẻ cộng đồng.

Hình minh họa trao đổi khí ở phổi, và các tế bào trong cơ thể