📖 Bài 9: Base – Thang pH - lớp 8

I – Khái niệm base

• Định nghĩa: Base là những hợp chất mà phân tử có nguyên tử kim loại liên kết với nhóm hydroxide (–OH). Khi tan trong nước, base tạo ra ion $OH^-$.
• Công thức tổng quát: $M(OH)_n$ (với M là kim loại hóa trị n).
• Phân loại:
  • Base tan (kiềm): Ví dụ như $NaOH, KOH, Ba(OH)_2, Ca(OH)_2$.
  • Base không tan: Ví dụ như $Cu(OH)_2, Fe(OH)_3, Al(OH)_3$.
• Cách gọi tên: Tên kim loại (kèm hoá trị nếu kim loại nhiều hoá trị) + hydroxide.
  • Ví dụ: $NaOH$: Sodium hydroxide; $Fe(OH)_2$: Iron(II) hydroxide.

II – Tính chất hoá học

1. Làm đổi màu chất chỉ thị

• Dung dịch base (kiềm) làm quỳ tím chuyển sang màu xanh.
• Dung dịch base (kiềm) làm phenolphthalein không màu chuyển sang màu hồng.

2. Tác dụng với acid

• Base tác dụng với acid tạo thành muối và nước. Đây được gọi là phản ứng trung hoà.
• Phương trình tổng quát: Base + Acid $\rightarrow$ Muối + Nước.
• Ví dụ: $NaOH + HCl \rightarrow NaCl + H_2O$.

III – Thang pH

• Ý nghĩa: Thang pH là tập hợp các con số từ 1 đến 14, dùng để đánh giá độ acid hoặc base của một dung dịch.
• Các giá trị cần nhớ:,
  • pH < 7: Dung dịch có môi trường acid (pH càng nhỏ, tính acid càng mạnh).
  • pH > 7: Dung dịch có môi trường base (pH càng lớn, tính base càng mạnh).
  • pH = 7: Dung dịch trung tính (như nước tinh khiết).
• Cách đo: Có thể sử dụng giấy pH (chất chỉ thị vạn năng), máy đo pH hoặc bút đo pH để xác định giá trị này.

IV – Câu hỏi và bài tập vận dụng

Câu 1: Tại sao khi bị ong hoặc kiến đốt (vết đốt thường có acid), người ta thường bôi vôi tôi ($Ca(OH)_2$) vào vết đốt?

• Giải thích: Vì vôi tôi có tính base, nó sẽ xảy ra phản ứng trung hoà với acid trong vết đốt của ong/kiến, giúp giảm đau và sưng.

Câu 2: Viết công thức hoá học và gọi tên các base của các kim loại sau: $Na, Cu(II), Al$?

• Đáp số: $NaOH$ (Sodium hydroxide), $Cu(OH)_2$ (Copper(II) hydroxide), $Al(OH)_3$ (Aluminium hydroxide).

Câu 3: Có 3 dung dịch mất nhãn: $HCl, NaOH, NaCl$. Hãy nêu cách nhận biết chúng bằng quỳ tím?

• Hướng dẫn:
  • Quỳ tím hoá đỏ: $HCl$ (acid).
  • Quỳ tím hoá xanh: $NaOH$ (base).
  • Quỳ tím không đổi màu: $NaCl$ (muối trung tính).

Câu 4: Một dung dịch có pH = 3. Dung dịch này có tính chất gì? Làm quỳ tím đổi sang màu gì?

• Đáp số: pH = 3 < 7 nên dung dịch có tính acid. Nó sẽ làm quỳ tím chuyển sang màu đỏ.

Câu 5: Nêu một số ứng dụng của Sodium hydroxide ($NaOH$) trong đời sống và sản xuất?

• Trả lời: $NaOH$ được dùng để sản xuất xà phòng, sản xuất giấy, tơ nhân tạo, xử lí nước, và dùng trong sản xuất nhôm.

Mẹo ghi nhớ:

• Base - Blue: Base làm quỳ tím hóa xanh (Blue).
• pH 7 là "vạch phân chia": Nhỏ hơn 7 là Acid, lớn hơn 7 là Base.