📖 Bài 25: Tiếng đàn ba-la-lai-ca trên sông Đà - lớp 5

I. PHẦN ĐỌC

Tiếng đàn ba-la-lai-ca trên sông Đà 🔊

(Trích)

Tiếng đàn ba-la-lai-ca
Như ngọn gió bình yên
Thổi qua rừng bạch dương dịu dặt...

Tiếng đàn ba-la-lai-ca
Như ngọn sóng
Vỗ trắng phau ghềnh đá
Nghe náo nức
Những dòng sông nóng lòng tìm biển cả...

Trên sông Đà
Một đêm trăng chơi vơi
Tôi đã nghe tiếng đàn ba-la-lai-ca như thế
Một cô gái Nga mái tóc màu hạt dẻ
Ngón tay đan trên những sợi dây đồng.

Lúc ấy
Cả công trường say ngủ cạnh dòng sông
Những tháp khoan nhô lên trời ngẫm nghĩ
Những xe ủi, xe ben sóng vai nhau nằm nghỉ
Chỉ còn tiếng đàn ngân nga
Với một dòng trăng lấp loáng sông Đà.

Ngày mai
Chiếc đập lớn nối liền hai khối núi
Biển sẽ nằm bỡ ngỡ giữa cao nguyên
Sông Đà gửi ánh sáng đi muôn ngả
Từ công trình thuỷ điện lớn đầu tiên.

***

(Quang Huy)Từ ngữ:
– Xe ben: xe tải, thùng xe có thể được điều khiển cho dốc hẳn xuống để đổ vật liệu.
– Sông Đà: phụ lưu lớn nhất của sông Hồng, chảy từ Lai Châu qua các tỉnh Điện Biên, Sơn La, Hoà Bình, Phú Thọ. (Trên sông Đà, tại khu vực tỉnh Hoà Bình, các chuyên gia Liên Xô đã giúp Việt Nam xây dựng một công trình thuỷ điện lớn.)
– Ba-la-lai-ca: tên một loại đàn 3 dây của người Nga.

❓Câu hỏi đọc hiểu:

1. Tiếng đàn ba-la-lai-ca được miêu tả thế nào qua 8 dòng thơ đầu?
2. Trên công trường thuỷ điện sông Đà, tác giả đã nghe tiếng đàn ba-la-lai-ca vang lên trong khung cảnh như thế nào?
3. Miêu tả những điều em hình dung khi đọc 2 dòng thơ sau:
   Chỉ còn tiếng đàn ngân nga
   Với một dòng trăng lấp loáng sông Đà.
4. Nêu cảm nghĩ của em về hình ảnh cô gái Nga chơi đàn ba-la-lai-ca trên công trường thuỷ điện sông Đà.

5. Trao đổi với bạn về ý nghĩa của âm nhạc đối với cuộc sống con người.

II. LUYỆN TỪ VÀ CÂU

Biện pháp điệp từ, điệp ngữ

1. Đọc bài ca dao dưới đây và trả lời câu hỏi:

Người ta đi cấy lấy công
Tôi nay đi cấy còn trông nhiều bề
Trông trời, trông đất, trông mây
Trông mưa, trông nắng, trông ngày, trông đêm
Trông cho chân cứng đá mềm
Trời yên, biển lặng mới yên tấm lòng.

• a. Từ trông được lặp lại mấy lần?
• b. Theo em, việc lặp lại đó có tác dụng gì?

2. Từ nào được lặp lại trong câu tục ngữ dưới đây? Việc lặp lại từ đó có tác dụng gì?

Học ăn, học nói, học gói, học mở.

Ghi nhớ: Điệp từ, điệp ngữ là biện pháp lặp lại từ ngữ để nhấn mạnh nội dung được nói đến.

3. Đọc đoạn thơ sau và trả lời câu hỏi:

Tôi đạp vỡ màu nâu
Bầu trời trong quả trứng
Bỗng thấy nhiều gió lộng
Bỗng thấy nhiều nắng reo
Bỗng tôi thấy thương yêu
Tôi biết là có mẹ.
(Xuân Quỳnh)

• a. Từ bỗng xuất hiện mấy lần trong đoạn thơ?
• b. Việc lặp lại nhiều lần từ bỗng có tác dụng gì? Chọn đáp án đúng:
  A. Nhấn mạnh niềm vui của chú gà con vì được mẹ yêu thương.
  B. Nhấn mạnh niềm vui của chú gà con vì được ra khỏi quả trứng.
  C. Nhấn mạnh sự tươi đẹp của thiên nhiên mà chú gà con quan sát được.
  D. Nhấn mạnh sự ngỡ ngàng của chú gà con trước những điều mới mẻ.

4. Đọc đoạn văn sau và trả lời câu hỏi:

Tre, chông tre chống lại sắt thép của quân thù. Tre xung phong vào xe tăng, đại bác. Tre giữ làng, giữ nước, giữ mái nhà tranh, giữ đồng lúa chín. Tre hi sinh để bảo vệ con người. Tre, anh hùng lao động! Tre, anh hùng chiến đấu!
(Thép Mới)

• a. Từ nào được lặp lại ở tất cả các câu trong đoạn?
• b. Việc lặp lại từ đó có tác dụng gì?

❓Câu hỏi luyện tập:

1. Nhận biết và nêu tác dụng của biện pháp điệp từ, điệp ngữ trong các câu thơ, câu ca dao, tục ngữ và đoạn văn trên.

III. PHẦN VIẾT

Tìm hiểu cách viết đoạn văn thể hiện tình cảm, cảm xúc về một bài thơ

1. Đọc đoạn văn dưới đây và thực hiện các yêu cầu:

Bài thơ Tiếng đàn ba-la-lai-ca trên sông Đà của tác giả Quang Huy để lại trong tôi những ấn tượng đẹp. Bài thơ gợi lên bức tranh sống động về đêm trăng trên công trường thuỷ điện. Dưới trăng, những xe ủi, xe ben sóng vai nhau nằm nghỉ, những tháp khoan nhô lên trời như đang ngẫm nghĩ và tiếng đàn ba-la-lai-ca ngân nga, vang xa... Bài thơ tả tiếng đàn thật là hay! Tiếng đàn như ngọn gió bình yên thổi qua rừng bạch dương. Tiếng đàn như ngọn sóng vỗ trắng phau ghềnh đá. Tiếng đàn ngân dài theo dòng trăng lấp loáng sông Đà. Tôi như nghe thấy những cung bậc âm thanh khi dịu dặt, khi náo nức, vang ngân của tiếng đàn ba-la-lai-ca. Tiếng đàn của cô gái đến từ đất nước Nga xa xôi giúp tôi cảm nhận về tình hữu nghị cao đẹp giữa các quốc gia. Những người bạn quốc tế đã giúp chúng ta xây dựng Nhà máy Thuỷ điện Sông Đà, mang dòng ánh sáng toả đi muôn nơi, để cuộc sống tươi đẹp hơn. Xúc động biết mấy! Cảm ơn nhà thơ Quang Huy đã viết bài thơ thật hay, thật đẹp về tiếng đàn ba-la-lai-ca và tình hữu nghị thắm thiết, bền chặt.
(Thanh Thanh)

• a. Tìm phần mở đầu, triển khai, kết thúc của đoạn văn và cho biết ý chính của mỗi phần.
• b. Những điều gì ở bài thơ khiến người viết yêu thích hoặc xúc động?
• c. Tình cảm, cảm xúc của người viết được thể hiện qua những từ ngữ, câu văn nào?

2. Trao đổi về những điểm cần lưu ý khi viết đoạn văn thể hiện tình cảm, cảm xúc về một bài thơ (Bố cục, Nội dung yêu thích, Cách thể hiện cảm xúc).

Ghi nhớ & Đọc mở rộng:
– Đoạn văn thể hiện tình cảm, cảm xúc về một bài thơ thường có 3 phần: Mở đầu (giới thiệu tên bài thơ, tác giả, ấn tượng chung), Triển khai (nêu cái hay, cái đẹp về từ ngữ, hình ảnh, nội dung và biểu lộ cảm xúc), Kết thúc (khẳng định lại tình cảm, cảm xúc).

❓

• Đọc cho người thân nghe một bài thơ viết cho thiếu nhi và tìm đọc câu chuyện kể về một người làm việc trong lĩnh vực nghệ thuật.