📖 Bài 14: Những ngọn núi nóng rẫy - lớp 5

I. PHẦN ĐỌC

Những ngọn núi nóng rẫy 🔊

Nói đến núi lửa, đa số mọi người nghĩ đến một quả núi hình nón đang bốc lửa nóng rẫy. Nhưng thực tế, núi lửa không phải bao giờ cũng y như vậy. Có quả núi lửa hình nón, có quả lại hình tròn thoại thoải. Một số phun lửa, một số khác chỉ phun khói, khí hoặc các đám mây tro. Một số quả núi lửa nổ với tiếng động kinh hoàng, một số khác chỉ rít lên khe khẽ. Ngoài núi lửa trên mặt đất còn có những quả núi lửa hoạt động ngầm trong nước biển nữa.

Để hiểu núi lửa hình thành ra sao, bạn cần biết Trái Đất được tạo bởi nhiều lớp khác nhau, y hệt một củ hành khổng lồ với nhiều lớp áo.

Lớp ngoài cùng của Trái Đất là lớp vỏ rất cứng, chính là nơi mà bạn đang đi đứng nhảy nhót phía trên. Dưới lớp vỏ, có những chỗ đá bị sức nóng nung chảy thành một thứ mác-ma đặc quánh. Thứ mác-ma này giống như cháo đặc lục bục sôi ở khoảng 700 đến 1 300 độ C. Do nhiều nguyên nhân, dòng mác-ma sôi sục này có thể len lên trên, xuyên qua kẽ nứt ở lớp vỏ và phun trào, tạo thành núi lửa.

Vậy là nếu mặt đất tự nhiên nứt ra và từ kẽ nứt đó trào ra một thứ đá nóng chảy, thì chắc chắn là chúng ta đang thấy một quả núi lửa đấy.

***

(Theo A-ni-ta Ga-nê-ri, Dương Kiều Hoa dịch)

Từ ngữ:
– Mác-ma: đá nóng chảy trong lòng đất.

❓Câu hỏi đọc hiểu:

1. Những đặc điểm dưới đây của núi lửa được miêu tả như thế nào? (Hình dáng, Hoạt động, Tiếng động, Vị trí)
2. Vì sao Trái Đất được miêu tả “y hệt một củ hành khổng lồ”? Em nghĩ gì về hình ảnh đó?
3. Lớp vỏ Trái Đất và mác-ma bên dưới được miêu tả như thế nào?
4. Núi lửa được hình thành ra sao?
5. Trao đổi với bạn về các thông tin trong bài đọc theo gợi ý: Thông tin em đã biết, Thông tin mới đối với em, Thông tin em thấy thú vị nhất, Thông tin em muốn biết thêm.

II. LUYỆN TẬP THEO VĂN BẢN ĐỌC

1. Tìm những từ ngữ chỉ hiện tượng tự nhiên có thể gây thiệt hại nặng nề cho đời sống con người.
Mẫu: động đất,...

2. Trong các cặp từ ngữ dưới đây, từ quả và từ lửa nào được dùng với nghĩa gốc, từ quả và từ lửa nào được dùng với nghĩa chuyển?

• a. quả núi – quả cam
• b. phun lửa – ngọn lửa ước mơ

❓Câu hỏi luyện tập:

1. Thực hiện bài tập tìm từ ngữ chỉ hiện tượng tự nhiên và xác định nghĩa gốc, nghĩa chuyển của từ quả, lửa.

III. PHẦN VIẾT

Viết đoạn văn tả phong cảnh

1. Đọc các đoạn văn dưới đây và trả lời câu hỏi:

a. Trong rừng trúc có một con suối nhỏ, nước rất trong. Suối chảy lững lờ, làm những sợi rêu xanh bám vào những tảng đá xám hai bên bờ nhảy múa nhịp nhàng. Ở giữa dòng, một bầy cá nhỏ chỉ bằng ngón tay út ve vẩy vây và đuôi, miệng khẽ há ra, lặng lẽ bơi đứng. Gần như không có một tiếng động nào báo hiệu sự có mặt của con suối ở quãng rừng có lẽ là đầu nguồn này. Bên kia suối, đã thấy những chiếc măng trúc non bị nhím ăn dở, chân chúng in lỗ chỗ như vết chân chuột. Những cây trúc vàng óng, vút cao, đã bắt đầu trổ hoa. Hoa trúc cứng và vàng, không có hương vị gì, vậy mà đâu đó, vẫn thoảng một mùi thơm nhẹ nhõm, xa ngái,...
(Theo Trần Nhuận Minh)

• Đoạn văn tả phong cảnh gì?
• Tác giả quan sát, cảm nhận vẻ đẹp của phong cảnh bằng những giác quan nào?
• Phong cảnh được miêu tả theo trình tự thời gian hay không gian?

b. Biển luôn thay đổi màu tuỳ theo sắc mây trời. Trời xanh thẳm, biển cũng thẳm xanh như dâng cao lên, chắc nịch. Trời rải mây trắng nhạt, biển mơ màng dịu hơi sương. Trời âm u mây mưa, biển xám xịt nặng nề. Trời ầm ầm đông gió, biển đục ngầu, giận dữ,... Như một con người biết buồn vui, biển lúc tẻ nhạt, lạnh lùng, lúc sôi nổi, hả hê, lúc đăm chiêu, gắt gỏng. Biển nhiều khi rất đẹp, ai cũng thấy như thế. Nhưng có một điều ít ai chú ý là: vẻ đẹp của biển, vẻ đẹp kì diệu muôn màu muôn sắc ấy phần rất lớn là do mây, trời và ánh sáng tạo nên.
(Theo Vũ Tú Nam)

• Tìm câu chủ đề của đoạn văn.
• Theo em, tác giả đã quan sát biển, trời vào những thời điểm nào?
• Tìm và nêu tác dụng của hình ảnh so sánh và nhân hoá trong đoạn văn.

❓

• Yêu cầu: Dựa vào kết quả quan sát phong cảnh ở Bài 12 và dàn ý đã lập ở Bài 13, viết đoạn văn tả một đặc điểm nổi bật của cảnh ao hồ, sông suối hoặc biển đảo.

IV. ĐỌC MỞ RỘNG

Đọc sách báo về hiện tượng tự nhiên

1. Đọc phiếu đọc sách mẫu: Bài đọc Lợi ích từ núi lửa (Tác giả: Nguyễn Thanh Hải).

2. Yêu cầu đọc: Đọc sách báo về núi, hang động, đại dương, các hành tinh trong hệ Mặt Trời,... hoặc hiện tượng trong thế giới tự nhiên (núi lửa phun trào, lốc xoáy, mưa đá,...).

3. Thực hành: Viết phiếu đọc sách và dựa vào đó chia sẻ với các bạn những thông tin em đọc được.

❓

• Ghi chép & Vận dụng: Sưu tầm tranh ảnh về những địa điểm du lịch được hình thành từ núi lửa và trao đổi với người thân về những ngọn núi lửa nổi tiếng trên thế giới.