📖 Bài 13: Mầm non - lớp 5

I. PHẦN ĐỌC

Mầm non 🔊

Dưới vỏ một cành bàng
Còn một vài lá đỏ
Một mầm non nho nhỏ
Còn nằm nếp lặng im...

Mầm non mắt lim dim
Cố nhìn qua kẽ lá
Thấy mây bay hối hả
Thấy lất phất mưa phun.
Rào rào trận lá tuôn
Rải vàng đầy mặt đất
Rừng cây trông thưa thớt
Thấy chỉ cội với cành.
Một chú thỏ phóng nhanh
Chạy nấp vào bụi vắng.
Và tất cả im ắng
Từ ngọn cỏ làn rêu...

Chợt một tiếng chim kêu:
– Chíp chiu chiu! Xuân đến.
Tức thì trăm ngọn suối
Nổi róc rách reo mừng,
Tức thì ngàn chim muông
Nổi hát ca vang dậy.

Mầm non vừa nghe thấy
Vội bật chiếc vỏ rơi
Nó đứng dậy giữa trời
Khoác áo màu xanh biếc.

***

(Võ Quảng)

❓Câu hỏi đọc hiểu:

1. Trong 2 khổ thơ đầu, mầm non được miêu tả như thế nào? Cách miêu tả đó có gì thú vị?
2. Cảnh vật mùa đông hiện ra như thế nào qua cảm nhận của mầm non (về Mây, Mưa, Lá cây,...)?
3. Nhờ đâu mầm non nhận ra mùa xuân đến?
4. Nêu nhận xét của em về hình ảnh mầm non trong khổ thơ cuối.
5. Nội dung chính của bài thơ Mầm non là gì?

II. LUYỆN TỪ VÀ CÂU

Từ đa nghĩa

1. Đọc đoạn thơ và các nghĩa của từ mắt rồi trả lời câu hỏi:

Xe có (1) mắt đèn
Chân người: mắt cá!
(2) Mắt chim, hình tròn
(3) Mắt người, hình lá.
(Phạm Hổ)

Mắt:
– Nghĩa 1: Cơ quan để nhìn của người hay động vật.
– Nghĩa 2: Chỗ lồi ra, giống hình con mắt ở một số vật.

• a. Tìm nghĩa thích hợp cho từ mắt được in đậm trong đoạn thơ.
• b. Trong các nghĩa của từ mắt nêu trên, nghĩa nào là nghĩa gốc, nghĩa nào là nghĩa chuyển?
• c. Các nghĩa trên của từ mắt có liên hệ với nhau như thế nào?

2. Xác định nghĩa của từ biển trong những câu thơ, câu ca dao dưới đây và cho biết nghĩa nào là nghĩa gốc, nghĩa nào là nghĩa chuyển:

• a. Việt Nam đất nước ta ơi / Mênh mông biển lúa đâu trời đẹp hơn. (Nguyễn Đình Thi)
• b. Mặt trời xuống biển như hòn lửa / Sóng đã cài then, đêm sập cửa. (Huy Cận)
• c. Công cha như núi ngắt trời / Nghĩa mẹ như nước ngời ngời Biển Đông. (Ca dao)

3. Từ lưng trong mỗi đoạn thơ dưới đây được dùng với nghĩa gốc hay nghĩa chuyển? Nêu các nghĩa đó:

• a. Trăng tròn như quả bóng / Lơ lửng treo lưng trời. (Nguyễn Ngọc Hưng)
• b. Lưng núi thì to mà lưng mẹ nhỏ / Em ngủ ngoan em đừng làm mẹ mỏi / Mặt trời của bắp thì nằm trên đồi / Mặt trời của mẹ, em nằm trên lưng. (Nguyễn Khoa Điềm)

4. Chọn 1 trong 2 từ dưới đây và đặt câu để phân biệt các nghĩa của từ đó:

• a. Ấm: Nghĩa 1 (nhiệt độ cao hơn trung bình một chút); Nghĩa 2 (mang lại cảm giác êm dịu, dễ chịu).
• b. Lạnh: Nghĩa 1 (nhiệt độ thấp hơn trung bình rất nhiều); Nghĩa 2 (tỏ ra không có tình cảm).

❓Câu hỏi luyện tập:

1. Phân biệt nghĩa gốc và nghĩa chuyển của các từ đa nghĩa trong bài tập trên.
2. Đặt câu phân biệt các nghĩa của từ đa nghĩa đã chọn.

III. PHẦN VIẾT

Lập dàn ý cho bài văn tả phong cảnh

Đề bài: Chọn 1 trong 2 đề dưới đây:

• Đề 1: Tả một cảnh ao hồ, sông suối ở quê hương em hoặc ở nơi gia đình em sinh sống.
• Đề 2: Tả một cảnh biển đảo em đã được thấy tận mắt hoặc xem trên phim ảnh.

❓

Yêu cầu: Dựa vào kết quả quan sát phong cảnh ở Bài 12, hãy lập dàn ý cho bài văn tả phong cảnh theo đề bài đã chọn (đảm bảo bố cục 3 phần: Mở bài, Thân bài, Kết bài).