📖 Bài 15: Bài ca về mặt trời - lớp 5

I. PHẦN ĐỌC

Bài ca về mặt trời 🔊

Chia sẻ với bạn suy nghĩ, cảm xúc của em về cảnh mặt trời mọc hoặc mặt trời lặn.

Không hiểu sao, tôi thức dậy rất sớm. Sương mù như tấm khăn voan mỏng màu sữa bay la đà trên những khóm cây quanh vườn, trùm lắp một khoảng sân. Tôi chợt nhận ra, trên những ngọn cau cao, chim sẻ thi nhau cất tiếng hót. Tôi lắng tai nghe. Đàn đồng ca chim sẻ khi bổng khi trầm, khi nhanh khi chậm, xôn xao vòm không gian. Chúng đang hát về cái gì vậy? Tôi không thể biết được. Nhưng rõ ràng là chúng đã trông thấy một cái gì đó mà tôi không thể cùng trông thấy được.

Tôi ngước nhìn về phương đông, sau vòm cây xanh thẫm bỗng nhô lên nửa vành mũ màu đỏ. Chiếc mũ đỏ to lớn nhô dần lên trên nền trời buổi sớm. Cuối cùng chiếc mũ đỏ bay lên khỏi vòm cây. Đấy là vầng mặt trời. Vầng mặt trời giống một chiếc mâm đồng đỏ bay từ từ chiếm lĩnh nền trời xa, rộng. Chim sẻ càng cất cao giọng, chiếc mâm đồng đỏ càng nhích dần lên.

Vầng mặt trời đã lên từ bao giờ? Chắc là nó đã nhô lên khỏi mặt biển trước khi nhô lên khỏi vòm cây. Trái tim tôi bỗng vang lên một bài ca hoà với bài ca của những con chim sẻ trên trời cao. Bài ca về mặt trời.

Mâm đồng đỏ. Mâm đồng đỏ
Suốt đêm tắm biển
Làm nước biển sôi
Ngày trở về trời
Mâm đồng không nguội
Mâm đồng đỏ chói.
Mặt trời. Mặt trời...

***

(Theo Nguyễn Trọng Tạo)

❓Câu hỏi đọc hiểu:

1. Đàn chim sẻ làm gì khiến nhân vật “tôi” chú ý? Nhân vật “tôi” nghĩ gì về chuyện đó?
2. Cảnh mặt trời mọc được miêu tả như thế nào?
3. Vì sao nhân vật “tôi” liên tưởng mặt trời như chiếc mũ đỏ rồi lại như chiếc mâm đồng đỏ?
4. Khi phát hiện ra vầng mặt trời như chiếc mâm đồng đỏ, cảm xúc của nhân vật “tôi” như thế nào? Em suy nghĩ gì về bài hát của nhân vật “tôi”?
5. Khi đọc đoạn văn tả mặt trời mọc, có hai bạn nhỏ đã nêu ý kiến dưới đây. Em thích ý kiến của bạn nào hoặc có ý kiến nào khác? Vì sao?
   – Ngọc Minh: Cảnh mặt trời mọc giống như một thước phim quay chậm. Vầng mặt trời chậm rãi xuất hiện, như một nghệ sĩ muốn màn mở đầu của mình phải thật đặc biệt để mang lại cảm xúc vỡ oà cho khán giả.
   – Việt Phương: Cảnh mặt trời mọc giống màn ảo thuật mà khán giả hồi hộp mong chờ. Khi mặt trời xuất hiện, bí mật được khám phá, “sân khấu” bầu trời sáng bừng rạng rỡ trong niềm vui của tất cả mọi người.

II. LUYỆN TỪ VÀ CÂU

Luyện tập về từ đa nghĩa

1. Nêu nghĩa của từ hạt trong mỗi đoạn thơ dưới đây. Từ hạt trong đoạn thơ nào được dùng với nghĩa gốc?

• a. Khi đang là hạt / Cầm trong tay mình / Chưa gieo xuống đất / Hạt nằm lặng thinh. (Trần Hữu Thung)
• b. Hạt mưa mải miết trốn tìm / Cây đào trước cửa lim dim mắt cười / Quất gom từng hạt nắng rơi / Làm thành quả – những mặt trời tí hon. (Đỗ Quang Huỳnh)

2. Trong hai đoạn thơ dưới đây, từ chân được dùng với các nghĩa nào? Các nghĩa đó có gì giống và khác nhau?

• a. Cái gậy có một chân, / Biết giúp bà khỏi ngã. / Chiếc com-pa bố vẽ, / Có chân đứng, chân quay. / Cái kiềng đun hằng ngày, / Ba chân xoè trong lửa. (Vũ Quần Phương)
• b. Chân em bước thật êm / Đường sau mưa ẩm ướt / Trên lá non mịn mướt / Những giọt nước trong lành. (Nguyễn Quỳnh Mai)

3. Đặt câu để phân biệt các nghĩa của mỗi từ sau đây:

• Mũi:
  – Nghĩa 1: bộ phận nhô lên ở giữa mặt người hoặc động vật có xương sống, dùng để thở và ngửi.
  – Nghĩa 2: bộ phận có đầu nhọn nhô ra phía trước của một số vật.
• Cao:
  – Nghĩa 1: có khoảng cách bao nhiêu đó từ đầu này đến đầu kia theo chiều thẳng đứng.
  – Nghĩa 2: hơn mức trung bình về số lượng hay chất lượng.

❓Câu hỏi luyện tập

1. Hoàn thành các bài tập xác định nghĩa gốc, nghĩa chuyển của từ hạt, chân và đặt câu phân biệt các nghĩa của từ mũi, cao.

III. PHẦN VIẾT

Viết bài văn tả phong cảnh

Đề bài: Chọn 1 trong 2 đề dưới đây:

• Đề 1: Tả một cảnh ao hồ, sông suối ở quê hương em hoặc ở nơi gia đình em sinh sống.
• Đề 2: Tả một cảnh biển đảo em đã được thấy tận mắt hoặc xem trên phim ảnh.

❓Yêu cầu:

• Dựa vào dàn ý đã lập ở Bài 13, hãy viết bài văn tả phong cảnh theo đề bài đã chọn (đảm bảo bố cục 3 phần, tả kĩ những sự vật đặc sắc và sử dụng từ ngữ gợi tả kết hợp biện pháp so sánh, nhân hoá).