📖 Bài 40: Sinh sản hữu tính ở sinh vật - lớp 7

💡 Bài 40: Sinh sản hữu tính ở sinh vật

Nếu ở bài trước chúng ta đã biết về cách tạo ra cá thể mới từ một phần cơ thể mẹ, thì bài này sẽ giới thiệu một hình thức sinh sản phức tạp và phổ biến hơn, đòi hỏi sự kết hợp của cả "bố" và "mẹ".

1. Khái niệm Sinh sản hữu tính

Định nghĩa: Là hình thức sinh sản tạo ra cơ thể mới thông qua sự hợp nhất giữa giao tử đực và giao tử cái để tạo thành hợp tử, sau đó hợp tử phát triển thành cơ thể mới.
Đặc điểm: Đây là hình thức sinh sản điển hình ở thực vật có hoa và hầu hết các nhóm động vật (như lúa, ngô, cam, mèo, gà, voi...).

2. Sinh sản hữu tính ở thực vật có hoa

Thực vật có hoa thực hiện duy trì nòi giống qua các cơ quan và quá trình rất tinh vi:

Cơ quan sinh sản: Hoa chính là cơ quan sinh sản của cây.
- Nhị (đực): Gồm chỉ nhị và bao phấn; bao phấn chứa hạt phấn (mang giao tử đực).
- Nhụy (cái): Gồm đầu nhụy, vòi nhụy và bầu nhụy; bầu nhụy chứa noãn (mang giao tử cái).
Phân loại hoa:
- Hoa lưỡng tính: Có cả nhị và nhụy trên cùng một bông hoa (hoa hồng, hoa đào, hoa ly).
- Hoa đơn tính: Chỉ có nhị (hoa đực) hoặc nhụy (hoa cái) (hoa mướp, dưa chuột, bí).
Quá trình sinh sản: Diễn ra qua các giai đoạn nối tiếp: Tạo giao tử $\rightarrow$ Thụ phấn $\rightarrow$ Thụ tinh $\rightarrow$ Hình thành quả và hạt.
- Thụ phấn: Là việc hạt phấn di chuyển đến đầu nhụy nhờ gió, côn trùng hoặc con người.
- Thụ tinh: Hạt phấn nảy mầm thành ống phấn, đưa giao tử đực vào bầu nhụy để kết hợp với giao tử cái tạo thành hợp tử.
- Quả và hạt: Hợp tử phát triển thành phôi nằm trong hạt; noãn phát triển thành hạt; bầu nhụy phát triển thành quả chứa hạt.

3. Sinh sản hữu tính ở động vật

Quá trình này ở động vật cũng trải qua ba giai đoạn chính:

Hình thành giao tử: Tế bào trứng (giao tử cái) và tinh trùng (giao tử đực).
Thụ tinh: Sự kết hợp giữa trứng và tinh trùng tạo thành hợp tử.
- Thụ tinh ngoài: Diễn ra bên ngoài cơ thể mẹ (như ở cá chép, ếch).
- Thụ tinh trong: Diễn ra trong cơ quan sinh dục của con cái (như ở chim, thú, con người).
Phát triển phôi: Hợp tử phân chia và phát triển thành phôi.
- Đẻ trứng: Phôi phát triển trong trứng ở bên ngoài cơ thể mẹ (gà, vịt).
- Đẻ con: Phôi phát triển trong cơ thể mẹ (thỏ, mèo, người).

4. Vai trò và Ứng dụng

Vai trò: Tạo ra các cá thể mới đa dạng, giúp sinh vật thích nghi tốt hơn với môi trường luôn thay đổi.
Ứng dụng: Con người đã tạo ra nhiều giống vật nuôi, cây trồng mới năng suất cao, chất lượng tốt bằng cách chọn lọc và lai tạo hữu tính (ví dụ: các giống lúa DT17, giống ngô lai, giống lợn lai).

5. Quá trình thụ phấn ở thực vật diễn ra thế nào?

Quá trình thụ phấn ở thực vật có hoa là một giai đoạn quan trọng trong chu trình sinh sản hữu tính, diễn ra cụ thể như sau:
Khái niệm: Thụ phấn là quá trình di chuyển hạt phấn (mang giao tử đực) từ bao phấn đến đầu nhụy (nơi chứa giao tử cái) của hoa.
Các tác nhân giúp thụ phấn: Hiện tượng này có thể xảy ra nhờ các tác nhân tự nhiên như gió và côn trùng (như ong mật, bướm), hoặc do tác động trực tiếp của con người.
Vị trí trong quá trình sinh sản: Thụ phấn là bước tiếp nối sau giai đoạn tạo giao tử và là điều kiện cần thiết để dẫn đến quá trình thụ tinh tiếp theo. Khi hạt phấn rơi trên đầu nhụy, nó sẽ nảy mầm thành ống phấn để đưa giao tử đực vào bầu nhụy.
Ứng dụng thực tiễn: Trong trồng trọt, con người thường chủ động thực hiện thụ phấn nhân tạo cho cây để nâng cao hiệu quả đậu quả, giúp tăng năng suất quả và hạt (ví dụ như thụ phấn cho mướp, bí, hoặc các loại cây ra hoa trái vụ).
Tóm lại, thụ phấn là bước "vận chuyển" hạt phấn đến đúng vị trí để chuẩn bị cho sự hợp nhất giữa giao tử đực và giao tử cái nhằm duy trì nòi giống của thực vật.