📖 Bài 31: Trao đổi nước và chất dinh dưỡng ở động vật - lớp 7

💡 Bài 31: Trao đổi nước và chất dinh dưỡng ở động vật

Nếu ở bài trước chúng ta đã biết cây xanh hấp thụ nước qua lông hút, thì ở bài này chúng ta sẽ khám phá cách mà các loài động vật (đại diện là con người) lấy thức ăn, nước uống và vận chuyển chúng đi nuôi cơ thể như thế nào.

Dưới đây là các nội dung trọng tâm của bài học:

1. Con đường thu nhận và tiêu hóa thức ăn ở động vật

Động vật thu nhận thức ăn để lấy các chất dinh dưỡng như carbohydrate, protein, lipid... Quá trình này diễn ra qua 3 giai đoạn chính trong ống tiêu hóa:

Giai đoạn 1: Thức ăn được đưa vào miệng và bắt đầu quá trình biến đổi.
Giai đoạn 2: Thức ăn tiếp tục được biến đổi trong ống tiêu hóa để trở thành các chất đơn giản và được hấp thụ vào máu.
Giai đoạn 3: Các chất cặn bã còn lại không được cơ thể hấp thụ sẽ bị thải ra ngoài dưới dạng phân qua hậu môn.

2. Nhu cầu và con đường trao đổi nước ở động vật

Nhu cầu nước rất khác nhau tùy loài, độ tuổi và môi trường sống.

Ví dụ về nhu cầu: Một con voi cần 160 – 300 lít nước mỗi ngày, trong khi loài chuột nhảy ở Bắc Mỹ có thể không cần uống nước mà lấy nước trực tiếp từ các loại hạt ăn hằng ngày.
Ở người: Nước được lấy vào chủ yếu qua thức ăn và nước uống, được hấp thụ nhiều nhất ở ruột già. Nước được vận chuyển theo mạch máu đến các tế bào và cơ quan. Sau đó, nước và chất thải được đào thải ra ngoài qua nước tiểu (lọc ở thận, đưa xuống bàng quang và thải qua ống đái) và mồ hôi (qua da).
Khuyến nghị: Trẻ em ở tuổi vị thành niên cần khoảng 40 mL nước cho mỗi 1 kg trọng lượng cơ thể mỗi ngày.

3. Sự vận chuyển các chất ở động vật

Hệ tuần hoàn đóng vai trò là "hệ thống giao thông" vận chuyển chất dinh dưỡng và oxygen đến tế bào, đồng thời mang chất thải và $CO_2$ đến các cơ quan bài tiết.

Ở người: Máu vận chuyển theo hai vòng tuần hoàn:
- Vòng tuần hoàn nhỏ: Đưa máu nghèo oxygen từ tim đến phổi để lấy $O_2$ và thải $CO_2$, sau đó trở về tim.
- Vòng tuần hoàn lớn: Đưa máu giàu $O_2$ và chất dinh dưỡng từ tim đi nuôi các tế bào, mô, cơ quan; tại đây máu nhận lại chất bài tiết và $CO_2$ rồi trở về tim.

4. Vận dụng vào thực tiễn đời sống

Việc hiểu về trao đổi chất giúp chúng ta có chế độ sống lành mạnh hơn:

Cân bằng dinh dưỡng: Thiếu chất sẽ gây bệnh (ví dụ thiếu Vitamin A gây khô mắt, quáng gà); thừa chất cũng gây hại (ví dụ ăn quá nhiều đường gây béo phì, tim mạch). Vì vậy, cần ăn đa dạng các loại thức ăn.
Vệ sinh ăn uống: Cần thực hiện "ăn chín, uống sôi", rửa tay trước khi ăn và giữ tâm trạng thoải mái khi ăn để hệ tiêu hóa hoạt động tốt nhất.
Bảo vệ hệ tuần hoàn: Tránh các tác nhân gây hại cho tim và mạch máu. Một người trưởng thành có hệ thống mạch máu dài khoảng 96.000 km, gấp 2,5 lần chu vi Trái Đất, và tim phải đập khoảng 100.000 lần mỗi ngày để bơm máu đi khắp mạng lưới khổng lồ đó.

5. Vòng tuần hoàn máu ở người hoạt động như thế nào?

Ở người, quá trình vận chuyển các chất (như chất dinh dưỡng, oxygen, chất thải và carbon dioxide) được thực hiện thông qua hệ tuần hoàn với hai vòng tuần hoàn chính hoạt động phối hợp nhịp nhàng.

Dưới đây là chi tiết hoạt động của từng vòng tuần hoàn:

Vòng tuần hoàn nhỏ (Vòng tuần hoàn phổi):
- Lộ trình: Đưa máu đỏ thẫm (nghèo $O_2$) từ tim đến phổi.
- Chức năng: Tại phổi, máu thực hiện trao đổi khí: nhận thêm $O_2$ và thải ra khí $CO_2$.
- Kết quả: Sau khi trao đổi khí, máu trở thành màu đỏ tươi (giàu $O_2$) rồi theo tĩnh mạch phổi trở về tim.
Vòng tuần hoàn lớn (Vòng tuần hoàn cơ thể):
- Lộ trình: Đưa máu có màu đỏ tươi (giàu $O_2$ và các chất dinh dưỡng) từ tim đi đến các tế bào, mô và cơ quan khắp cơ thể.
- Chức năng: Tại các cơ quan, máu cung cấp $O_2$ và chất dinh dưỡng cho tế bào, đồng thời nhận lại các chất bài tiết và khí $CO_2$.
- Kết quả: Máu trở thành màu đỏ thẫm (nghèo $O_2$) và theo hệ thống tĩnh mạch quay trở về tim để tiếp tục một chu trình mới.

Một số sự thật thú vị về hệ tuần hoàn ở người:

Hệ thống mạch máu trong cơ thể một người trưởng thành nếu nối liền lại có thể dài khoảng 96.000 km, gấp khoảng 2,5 lần chu vi của Trái Đất.
Trung bình mỗi ngày, trái tim phải đập khoảng 100.000 lần để có thể bơm hơn 7.500 lít máu đi nuôi dưỡng toàn bộ cơ thể.

Ghi nhớ quan trọng (Em đã học):