📖 Bài 35: Thực hành: Cảm ứng ở sinh vật - lớp 7

1. Mục tiêu và Chuẩn bị

• Mục tiêu: Trình bày được cách làm thí nghiệm chứng minh các tính hướng của thực vật (hướng sáng, hướng nước, hướng tiếp xúc) và quan sát, ghi chép được các tập tính của động vật.
• Dụng cụ: Chậu cây, khay nhựa, que tre/gỗ, chai nhựa đục lỗ nhỏ, hộp carton, tranh ảnh/video về cảm ứng và tập tính.
• Mẫu vật: Hạt đỗ (đậu), hạt bầu, hạt bí hoặc cây non của các loài này.

2. Các thí nghiệm chứng minh ở thực vật

Thí nghiệm 1: Chứng minh tính hướng nước của rễ cây

• Cách làm: Gieo hạt đỗ vào 2 chậu đất ẩm cho đến khi cây có 3 - 5 lá. Đặt một chai nước có lỗ thủng nhỏ vào một phía của chậu thí nghiệm sao cho nước ngấm từ từ vào đất (không gây ngập úng).
• Kết quả: Sau 3 - 5 ngày, khi nhổ cây lên, các em sẽ thấy rễ cây mọc hướng về phía nguồn nước (chai nước). Điều này chứng minh rễ cây có tính hướng nước dương.

Thí nghiệm 2: Chứng minh tính hướng sáng của thân cây

• Cách làm: Úp lên 2 chậu cây non 2 hộp carton: một hộp khoét lỗ ở phía trên, một hộp khoét lỗ ở phía bên cạnh. Đặt chúng trong môi trường ánh sáng tự nhiên.
• Kết quả: Sau 3 - 5 ngày, thân cây sẽ uốn cong về phía có lỗ thủng để tiếp nhận ánh sáng. Điều này chứng minh thân cây có tính hướng sáng dương.

Quan sát tính hướng tiếp xúc

• Các em quan sát tranh ảnh hoặc video về các loài cây leo như mướp, bầu, bí. Các em sẽ thấy khi tua cuốn của chúng chạm vào giá thể (que tre, giàn), chúng sẽ quấn chặt lấy giá thể để leo lên cao.

3. Quan sát tập tính ở động vật

• Thông qua các đoạn phim hoặc hình ảnh, các em thực hiện quan sát và ghi chép lại các tập tính phổ biến như: kiếm ăn, đánh dấu lãnh thổ, chăm sóc con non, di cư hoặc sống bầy đàn.
• Ghi chép cụ thể: Tên loài, loại tập tính, mô tả hành động và ý nghĩa của tập tính đó đối với đời sống của chúng.

4. Giải đáp các câu hỏi thực hành

Câu hỏi 1: Tại sao trong thí nghiệm hướng nước, người ta lại cho nước ngấm từ từ mà không để nước ngấm nhanh ra khắp chậu?

• Giải thích: Việc cho nước ngấm từ từ ở một phía nhằm tạo ra sự chênh lệch độ ẩm trong đất (một bên ẩm, một bên khô hơn). Có như vậy, chúng ta mới quan sát rõ được phản ứng của rễ cây khi nó chủ động mọc hướng về phía có nguồn nước. Nếu nước ngấm đều khắp chậu, rễ sẽ mọc đều theo mọi hướng.

Câu hỏi 2: Trong thí nghiệm hướng sáng, nếu thường xuyên xoay chậu theo các hướng khác nhau thì kết quả sẽ như thế nào?

• Giải thích: Nếu xoay chậu thường xuyên, hướng của nguồn sáng kích thích đối với cây sẽ liên tục thay đổi. Kết quả là thân cây sẽ không uốn cong về một phía nhất định mà có xu hướng mọc thẳng hoặc mọc theo hình dạng không ổn định, vì cây không xác định được một hướng sáng cố định để phản ứng.

Ghi nhớ quan trọng (Em đã học):

• Rễ cây hướng tới nguồn nước (hướng nước dương) và tránh xa ánh sáng (hướng sáng âm),.
• Thân cây hướng tới nguồn sáng (hướng sáng dương),.
• Tập tính động vật rất đa dạng, giúp chúng thích nghi để sinh tồn,.