📖 Bài 14: Phản xạ âm, chống ô nhiễm tiếng ồn - lớp 7

1. Phản xạ âm và tiếng vang

• Phản xạ âm: Là hiện tượng âm thanh bị dội lại khi gặp một mặt chắn.
• Tiếng vang: Khi âm phản xạ truyền đến tai chậm hơn âm truyền trực tiếp một khoảng thời gian ít nhất là 1/15 giây thì ta sẽ nghe thấy tiếng vang.
• Ứng dụng: Con người ứng dụng sự phản xạ của sóng siêu âm để xác định độ sâu của biển.

2. Vật phản xạ âm tốt và vật phản xạ âm kém

Khả năng phản xạ âm phụ thuộc vào tính chất bề mặt của vật liệu:

• Vật phản xạ âm tốt: Thường là các vật cứng, có bề mặt nhẵn (ví dụ: mặt gương, tấm kim loại, mặt tường gạch, mặt đá hoa).
• Vật phản xạ âm kém (hấp thụ âm tốt): Thường là các vật mềm, xốp, có bề mặt sần sùi (ví dụ: miếng xốp, rèm nhung, tấm đệm mút, thảm len).

3. Chống ô nhiễm tiếng ồn

• Ô nhiễm tiếng ồn: Xảy ra khi âm thanh to, kéo dài có thể gây hại cho sức khỏe và hoạt động bình thường của con người (như tiếng máy khoan bê tông liên tục, tiếng hát karaoke quá khuya,...).
• Các biện pháp giảm tiếng ồn:
  • Hạn chế nguồn gây ra tiếng ồn: Treo biển "Cấm sử dụng còi" gần bệnh viện, trường học.
  • Phân tán tiếng ồn trên đường truyền: Trồng nhiều cây xanh xung quanh nhà để lá cây phân tán âm thanh theo các hướng khác nhau.
  • Ngăn chặn sự lan truyền của tiếng ồn: Xây dựng hàng rào chắn âm bằng các tấm cách âm, sử dụng rèm nhung hoặc đóng cửa sổ để ngăn âm thanh truyền vào phòng.

Ghi nhớ: Hiểu biết về phản xạ âm giúp chúng ta thiết kế các phòng học, rạp chiếu phim hay nhà hát có chất lượng âm thanh tốt hơn và biết cách bảo vệ bản thân trước tác hại của tiếng ồn.

Làm sao để xác định độ sâu của biển bằng siêu âm?

Việc xác định độ sâu của biển bằng siêu âm được thực hiện dựa trên hiện tượng phản xạ âm khi gặp mặt chắn. Cụ thể, quy trình này diễn ra như sau:

1. Phát tín hiệu: Người ta sử dụng một thiết bị trên tàu để phát ra các luồng sóng siêu âm (âm thanh có tần số cao trên 20.000 Hz) hướng thẳng xuống đáy biển,.
2. Lan truyền và phản xạ: Sóng siêu âm sẽ lan truyền trong môi trường nước biển cho đến khi chạm vào đáy biển. Do đáy biển là một mặt chắn cứng, nó sẽ phản xạ các sóng âm này dội ngược trở lại phía tàu,.
3. Thu nhận tín hiệu: Thiết bị thu sóng trên tàu sẽ ghi lại các sóng siêu âm đã được phản xạ từ dưới đáy biển dội lên.
4. Tính toán độ sâu: Dựa trên khoảng thời gian từ lúc phát sóng đến lúc nhận lại sóng phản xạ và biết được tốc độ truyền âm trong nước biển, máy tính trên tàu sẽ tự động tính toán được quãng đường mà sóng âm đã đi (bằng hai lần độ sâu của biển), từ đó xác định chính xác độ sâu tại vị trí đó.

Ứng dụng này tương tự như cách loài dơi sử dụng siêu âm để nhận biết vật cản hoặc săn mồi trong bóng tối bằng cách phát ra sóng siêu âm và cảm nhận âm phản xạ dội lại khi gặp vật cản.