📖 Bài 28: Trao đổi khí ở sinh vật - lớp 7

💡 Bài 28: Trao đổi khí ở sinh vật

1. Khái niệm Trao đổi khí ở sinh vật

Định nghĩa: Trao đổi khí là quá trình sinh vật lấy $O_2$ hoặc $CO_2$ từ môi trường vào cơ thể, đồng thời thải khí $CO_2$ hoặc $O_2$ ra môi trường.
Cơ chế: Quá trình trao đổi khí giữa cơ thể sinh vật với môi trường diễn ra theo cơ chế khuếch tán.
Sự khác biệt giữa các quá trình:
- Ở thực vật: Diễn ra trong cả quang hợp (lấy $CO_2$, thải $O_2$) và hô hấp (lấy $O_2$, thải $CO_2$).
- Ở động vật: Thực hiện thông qua quá trình hô hấp (lấy $O_2$, thải $CO_2$).
Mối liên hệ: Trao đổi khí cung cấp $O_2$ cho các tế bào thực hiện hô hấp tế bào và giúp loại bỏ $CO_2$ là sản phẩm thải của quá trình này ra khỏi cơ thể.

2. Trao đổi khí ở thực vật

Thực vật thực hiện trao đổi khí chủ yếu qua các khí khổng ở lá cây.

Cấu tạo khí khổng: Mỗi khí khổng gồm hai tế bào hình hạt đậu nằm áp sát nhau; chúng có đặc điểm là thành ngoài mỏng và thành trong dày.
Chức năng: Khí khổng mở ra cho phép các khí khuếch tán vào và ra khỏi lá. Ngoài ra, bộ phận này còn thực hiện chức năng thoát hơi nước cho cây.
Sự đóng mở: Khí khổng thường mở khi cây được chiếu sáng và cung cấp đủ nước. Độ mở của khí khổng tăng từ sáng đến trưa, sau đó giảm dần và nhỏ nhất vào chiều tối.

3. Trao đổi khí ở động vật

Tùy vào loài động vật mà cơ quan trao đổi khí sẽ khác nhau.

Các cơ quan trao đổi khí: Động vật có thể trao đổi khí qua da (như giun đất), hệ thống ống khí (như châu chấu), mang (như cá) hoặc phổi (như mèo, con người).
Hệ hô hấp ở người:
- Đường dẫn khí: Khí đi qua khoang mũi $\rightarrow$ hầu $\rightarrow$ thanh quản $\rightarrow$ khí quản $\rightarrow$ phế quản để vào phổi.
- Tại phổi: Khí $O_2$ khuếch tán từ phế nang vào máu để đi nuôi tế bào, còn $CO_2$ từ máu khuếch tán vào phế nang để đưa ra ngoài qua động tác thở ra.

4. Vận dụng kiến thức vào đời sống

Ban đêm không nên để nhiều hoa hoặc cây xanh trong phòng ngủ kín: Vì lúc này cây không quang hợp mà chỉ hô hấp, chúng sẽ lấy đi khí $O_2$ và thải ra nhiều $CO_2$, có thể gây ngạt cho người trong phòng. Tuy nhiên, một số loại cây như lô hội, cây nha đam, lưỡi hổ... lại có khả năng hấp thụ $CO_2$ vào ban đêm, giúp không khí trong sạch hơn.
Cảnh báo sưởi ấm bằng than: Không nên sưởi ấm bằng bếp than tổ ong hoặc than củi trong phòng kín vì chúng giải phóng khí độc $CO$ và $CO_2$, rất dễ gây nguy hiểm đến tính mạng do thiếu $O_2$.
Bảo vệ hệ hô hấp: Cần giữ môi trường sống thông thoáng, trồng nhiều cây xanh và tránh các tác nhân gây tắc nghẽn đường dẫn khí.

5. Cơ quan nào ở động vật thực hiện trao đổi khí?

Tùy thuộc vào từng loài động vật mà cơ quan thực hiện quá trình trao đổi khí sẽ khác nhau. Dựa trên các nguồn tài liệu, các cơ quan trao đổi khí chính ở động vật bao gồm:

Da: Điển hình là ở các loài như giun đất, quá trình trao đổi khí diễn ra trực tiếp qua bề mặt da ẩm ướt của chúng,.
Hệ thống ống khí: Thường thấy ở các loài côn trùng như châu chấu,.
Mang: Là cơ quan trao đổi khí của các loài sống dưới nước như cá,.
Phổi: Phổ biến ở các loài động vật trên cạn như bò sát, chim và động vật có vú (ví dụ như mèo và con người),.

Đặc biệt ở người, quá trình trao đổi khí diễn ra tại phế nang trong phổi. Phế nang được định nghĩa là đơn vị hô hấp nhỏ nhất, có cấu tạo là những túi khí nằm ở tận cùng của các ống dẫn khí, nơi khí oxygen khuếch tán vào máu và khí carbon dioxide khuếch tán ra ngoài để thải ra môi trường,.

Ghi nhớ quan trọng (Em đã học):