📖 Bài 4: Sơ lược về bảng tuần hoàn các nguyên tố hoá học - lớp 7

1. Nguyên tắc sắp xếp các nguyên tố trong bảng tuần hoàn

Bảng tuần hoàn hiện nay bao gồm 118 nguyên tố hoá học và được xây dựng dựa trên các nguyên tắc chính sau:

• Các nguyên tố được xếp theo chiều tăng dần của điện tích hạt nhân nguyên tử.
• Các nguyên tố trong cùng một hàng có cùng số lớp electron trong nguyên tử.
• Các nguyên tố trong cùng một cột có tính chất hoá học gần giống nhau.

2. Cấu tạo bảng tuần hoàn

Cấu trúc của bảng tuần hoàn được tạo nên bởi ba thành phần cơ bản:

• Ô nguyên tử: Mỗi nguyên tố được xếp vào một ô. Ô nguyên tử cung cấp các thông tin quan trọng như: Kí hiệu hoá học, tên nguyên tố, số hiệu nguyên tử và khối lượng nguyên tử. Trong đó, số hiệu nguyên tử bằng số đơn vị điện tích hạt nhân và cũng chính là số thứ tự của nguyên tố trong bảng.
• Chu kì: Là dãy các nguyên tố mà nguyên tử của chúng có cùng số lớp electron, được xếp thành một hàng ngang theo chiều điện tích hạt nhân tăng dần. Bảng tuần hoàn có 7 chu kì (đánh số từ 1 đến 7); trong đó chu kì 1, 2, 3 là các chu kì nhỏ và chu kì 4, 5, 6, 7 là các chu kì lớn. Số thứ tự của chu kì bằng đúng số lớp electron của nguyên tử các nguyên tố trong chu kì đó.
• Nhóm: Bao gồm các nguyên tố có tính chất hoá học gần giống nhau được xếp thành một cột (trừ trường hợp Heli trong nhóm VIIIA). Có 8 nhóm A (từ IA đến VIIIA) và 8 nhóm B (từ IB đến VIIIB). Đối với các nhóm A, số thứ tự của nhóm bằng số electron ở lớp ngoài cùng của nguyên tử các nguyên tố trong nhóm đó.

3. Vị trí các nhóm nguyên tố trong bảng tuần hoàn

Dựa vào vị trí và tính chất, các nguyên tố được chia thành ba loại chính:

• Các nguyên tố kim loại: Chiếm đa số (hơn 90 nguyên tố), tập trung ở phía bên trái và góc dưới bên trái của bảng (các nhóm IA, IIA, IIIA và các nhóm B).
• Các nguyên tố phi kim: Có số lượng ít hơn (chưa đến 20 nguyên tố), chủ yếu nằm ở góc trên bên phải của bảng (các nhóm VIIA, VIA, VA và một số nguyên tố nhóm IVA, IIIA). Riêng nguyên tố Hydrogen (H) nằm ở nhóm IA nhưng là một phi kim.
• Các nguyên tố khí hiếm: Gồm 7 nguyên tố nằm ở cột cuối cùng của bảng (nhóm VIIIA). Chúng có lớp electron ngoài cùng bền vững nên rất khó tham gia các phản ứng hoá học.

4. Mục tiêu bài học

Sau khi tìm hiểu Bài 4, học sinh cần nắm vững các nguyên tắc xây dựng bảng, mô tả được cấu trúc của nó và biết cách sử dụng bảng để xác định vị trí cũng như phân loại các nguyên tố kim loại, phi kim hay khí hiếm.