📖 Bài 37: Ứng dụng sinh trưởng và phát triển ở sinh vật vào thực tiễn - lớp 7

1. Các nhân tố ảnh hưởng đến sinh trưởng và phát triển

Sự sinh trưởng và phát triển của sinh vật chịu tác động của cả nhân tố bên trong (hormone) và các nhân tố bên ngoài môi trường:

• Nhiệt độ: Mỗi loài có ngưỡng nhiệt độ thích hợp. Nhiệt độ quá cao hoặc thấp đều làm chậm quá trình sinh trưởng. Ví dụ, khi trời lạnh, động vật mất nhiều năng lượng để duy trì thân nhiệt, nếu không được bổ sung thức ăn đầy đủ sẽ chậm lớn.
• Ánh sáng: Ảnh hưởng đến thời gian ra hoa của cây. Ở động vật, ánh sáng mặt trời giúp tổng hợp Vitamin D để hình thành xương và giúp động vật biến nhiệt thu nhận nhiệt lượng trong ngày lạnh.
• Nước: Là nguyên liệu cho trao đổi chất. Thiếu nước, các quá trình sống bị chậm lại hoặc ngừng trệ, sinh vật có thể chết.
• Chất dinh dưỡng: Thiếu protein, động vật sẽ chậm lớn, gầy yếu; thiếu các nguyên tố khoáng như nitrogen, cây trồng sẽ bị ức chế sinh trưởng.

2. Ứng dụng trong trồng trọt

Con người chủ động điều khiển các nhân tố để thúc đẩy cây trồng phát triển:

• Điều khiển bằng yếu tố bên ngoài: Sử dụng đèn chiếu sáng nhân tạo trong nhà kính, ủ rơm chống rét cho cây, tưới nước và bón phân hợp lý để tăng năng suất.
• Điều khiển bằng yếu tố bên trong: Sử dụng các chất kích thích nhân tạo để rễ nhanh mọc, kích thích ra hoa, tạo quả (như ở cây quất cảnh, cây đay). Ngược lại, dùng chất ức chế để bảo quản hạt giống (ngăn hành, tỏi, khoai tây nảy mầm) hoặc kìm hãm sự phát triển của thân lá để duy trì hình dáng cây cảnh,.

3. Ứng dụng trong chăn nuôi

• Xây dựng chế độ ăn uống đầy đủ, vệ sinh chuồng trại thường xuyên.
• Điều chỉnh môi trường sống: Làm chuồng theo hướng Đông Nam để đón ánh sáng, chống nóng và chống rét.
• Sử dụng các chất kích thích sinh trưởng trộn lẫn vào thức ăn để vật nuôi lớn nhanh hơn.

4. Ứng dụng trong phòng trừ sinh vật gây hại

Dựa vào hiểu biết về vòng đời của các loài gây hại để tiêu diệt chúng ở giai đoạn dễ bị tác động nhất:

• Ví dụ về muỗi: Tiêu diệt muỗi hiệu quả nhất ở giai đoạn ấu trùng (bọ gậy) bằng cách loại bỏ các vũng nước đọng, vì đây là giai đoạn chúng tập trung và dễ xử lý nhất trong vòng đời,.

Làm sao để tiêu diệt muỗi hiệu quả dựa vào vòng đời?

Dựa trên kiến thức về sinh trưởng và phát triển ở sinh vật, để tiêu diệt muỗi một cách hiệu quả, chúng ta cần tác động trực tiếp vào các giai đoạn yếu thế và dễ kiểm soát nhất trong vòng đời của chúng.

• Hiểu về vòng đời của muỗi: Vòng đời của muỗi trải qua bốn giai đoạn biến đổi hình thái khác nhau bao gồm: Trứng $\rightarrow$ Ấu trùng (bọ gậy) $\rightarrow$ Nhộng $\rightarrow$ Muỗi trưởng thành. Trong đó, ba giai đoạn đầu tiên (trứng, ấu trùng, nhộng) hoàn toàn diễn ra trong môi trường nước.
• Giai đoạn tác động hiệu quả nhất: Theo các nguồn tài liệu, việc tiêu diệt muỗi ở giai đoạn ấu trùng (bọ gậy) mang lại hiệu quả cao nhất. Lý do là vì ở giai đoạn này, chúng sống tập trung trong nước, chưa thể bay đi nơi khác nên rất dễ bị tác động và xử lý hàng loạt.
• Các biện pháp thực hiện cụ thể:
  • Loại bỏ nơi đẻ trứng: Muỗi trưởng thành cần môi trường nước để duy trì nòi giống, vì vậy việc loại bỏ các vũng nước đọng, chum vại hở, hoặc các vật dụng chứa nước không cần thiết quanh nhà sẽ ngăn chặn việc muỗi đẻ trứng ngay từ đầu.
  • Tiêu diệt bọ gậy: Có thể sử dụng các biện pháp sinh học như thả cá vào các bể chứa nước lớn để cá ăn bọ gậy, hoặc sử dụng các loại hóa chất diệt bọ gậy chuyên dụng được cấp phép để làm gián đoạn vòng đời của chúng trước khi chúng trở thành muỗi trưởng thành có khả năng bay và truyền bệnh.
  • Phát quang bụi rậm: Việc giữ cho môi trường sống thông thoáng giúp hạn chế nơi trú ngụ của muỗi trưởng thành, làm giảm khả năng tiếp xúc và kích thích của chúng đối với con người.

Việc hiểu rõ cơ chế và các giai đoạn phát triển này không chỉ giúp bảo vệ sức khỏe gia đình mà còn là một ứng dụng thực tiễn quan trọng của việc nghiên cứu sinh trưởng và phát triển ở sinh vật vào đời sống.

Ghi nhớ quan trọng (Em có thể): Bạn có thể vận dụng kiến thức về sinh trưởng để đề xuất các giải pháp tăng chiều cao ở người, hoặc điều chỉnh chế độ dinh dưỡng, ánh sáng để giúp vật nuôi, cây trồng phát triển tốt nhất.