📖 Bài 19: Danh y Tuệ Tĩnh - lớp 5

I. PHẦN ĐỌC

Danh y Tuệ Tĩnh 🔊

(1) Tuệ Tĩnh (1330 – 1400) là một danh y đời Trần. Một lần, ông dẫn các học trò lên núi Nam Tào, Bắc Đẩu để nói về điều mình ấp ủ từ lâu.

– Hẳn là điều cao siêu lắm, thầy mới ấp ủ lâu như thế.

– Điều ta sắp nói không cao như núi Thái Sơn, chẳng xa như biển Bắc Hải...

(2) Ông kể: Khi giặc ngoại xâm nhòm ngó nước ta, vua quan nhà Trần chỉ huy quân sĩ luyện tập võ nghệ, rèn vũ khí, chuẩn bị lương thực, thuốc men, phòng giữ bờ cõi rất cẩn trọng.

(3) Từ lâu, việc vận chuyển thuốc men, vật dụng từ Trung Quốc sang nước ta đã bị ngăn cấm. Vua quan nhà Trần lo khi giáp trận, tất có người bị thương hoặc đau ốm, lấy gì chạy chữa?

(4) Các thái y bèn toả đi khắp mọi miền quê học cách chữa bệnh bằng cây cỏ trong dân gian. Vườn thuốc mọc lên khắp nơi. Núi Nam Tào, Bắc Đẩu là hai ngọn dược sơn thời bấy giờ.

(5) Cây cỏ nước Nam đã góp phần làm cho quân ta thêm hùng mạnh, can trường, chiến đấu và chiến thắng kẻ thù đông hơn ta gấp nhiều lần.

(6) Kể xong, Tuệ Tĩnh trầm ngâm nói về sự quý giá của ngọn cây, sợi cỏ trên non sông gấm vóc mà tổ tiên để lại. Rồi ông nói với học trò ý nguyện nối gót người đi trước...

– Ta muốn từ nay về sau, dân ta có thể dùng thuốc nam để chữa bệnh cho người Nam.

(7) Thế là, theo con đường của danh y Tuệ Tĩnh, cho đến nay, hàng trăm vị thuốc từ cây cỏ nước Nam, hàng nghìn phương thuốc được tổng hợp từ dân gian để trị bệnh cứu người.

***

(Theo Tạ Phong Châu – Nguyễn Quang Vinh – Nghiêm Đa Văn)

Từ ngữ:
– Tuệ Tĩnh (Nguyễn Bá Tĩnh): một danh y sống ở giai đoạn cuối thời Trần, được hậu thế suy tôn là tiên thánh của ngành thuốc nam.
– Núi Nam Tào, Bắc Đẩu: hai ngọn núi ở thành phố Hải Phòng.

❓Câu hỏi đọc hiểu:

1. Danh y Tuệ Tĩnh dẫn các học trò lên núi Nam Tào, Bắc Đẩu để nói với các trò điều gì?
2. Câu chuyện mà Tuệ Tĩnh kể cho học trò nghe xảy ra vào thời gian nào? Tình hình đất nước lúc bấy giờ ra sao?
3. Tóm tắt nội dung câu chuyện mà Tuệ Tĩnh đã kể.
4. Theo em, vì sao ý nguyện của Tuệ Tĩnh trở thành hiện thực và tiếp tục được thừa hưởng, phát huy cho đến ngày nay?
5. Nêu cảm nghĩ của em về danh y Tuệ Tĩnh.

II. LUYỆN TỪ VÀ CÂU

Luyện tập về từ đồng nghĩa và từ đa nghĩa

1. Chọn từ thích hợp nhất trong các từ đồng nghĩa (in nghiêng) thay cho mỗi bông hoa:

Từ nhỏ, Lương Thế Vinh đã ✿ (lừng danh/ nổi tiếng/ nức tiếng) về óc ✿ (xem xét/ nhìn/ quan sát) và tính toán. Một hôm, cậu đem một quả bưởi ra bãi cỏ làm bóng chơi với các bạn. Đang chơi, bỗng quả bưởi ✿ (lăn/ bay) xuống một cái hố gần đó. Bọn trẻ nhìn xuống cái hố đầy nối tiếc. Vinh bảo bọn trẻ lấy nước đổ vào cái hố ấy. Nước ✿ (dâng/ tăng) đến đâu, bưởi nổi lên đến đó.
(Theo Vũ Ngọc Khánh)

2. Tìm từ không đồng nghĩa với những từ còn lại trong mỗi dãy từ sau:

• a. nhân dân, đồng bào, bạn bè, quốc dân
• b. dũng cảm, liều lĩnh, gan dạ, can đảm
• c. tổ quốc, non sông, nhà nước, đất nước

3. Đọc đoạn thơ dưới đây và thực hiện yêu cầu:

Không có chân có cánh
Mà lại gọi: con sông?
Không có lá có cành
Lại gọi là: ngọn gió?
(Xuân Quỳnh)

• a. Mỗi từ in đậm trong đoạn thơ trên được dùng với nghĩa gốc hay nghĩa chuyển?
• b. Đặt một câu có từ in đậm được sử dụng với nghĩa chuyển.
  M: Rừng là lá phổi xanh của trái đất.

4. Từ ăn trong mỗi nhóm từ dưới đây mang nghĩa nào?

• ăn xăng, ăn dầu ➔ (Máy móc, xe cộ) tốn nhiều nhiên liệu khi hoạt động
• ăn cơm, ăn cỏ ➔ Tự cho thức ăn vào cơ thể
• ăn cưới, ăn giỗ ➔ Ăn uống nhân dịp gì đó

5. Viết đoạn văn (3 – 4 câu) nêu cảm nghĩ của em về danh y Tuệ Tĩnh, trong đó có sử dụng một cặp từ đồng nghĩa.

❓Đọc các câu hỏi ở trên và trả lời

1. Câu 1
2. Câu 2
3. Câu 3
4. Câu 4

III. PHẦN VIẾT

Viết đoạn văn nêu ý kiến tán thành một sự việc, hiện tượng (Bài viết số 1)

1. Dựa vào các ý đã tìm được trong hoạt động Viết ở Bài 18, viết đoạn văn theo yêu cầu của đề bài đã chọn.

Lưu ý:

• Ý kiến tán thành cần được trình bày rõ ràng.
• Để thuyết phục người đọc, cần lựa chọn những lý do và dẫn chứng tiêu biểu.

2. Đọc soát và chỉnh sửa lỗi (nếu có).

❓

• Đề bài: Chọn 1 trong 2 đề dưới đây:
  • Đề 1: Viết đoạn văn nêu ý kiến tán thành việc lập Câu lạc bộ Đọc sách.
  • Đề 2: Viết đoạn văn nêu ý kiến tán thành việc phát triển hoạt động thể dục, thể thao trong nhà trường.