📖 Bài 14: Cảm ứng điện từ. Nguyên tắc tạo ra dòng điện xoay chiều - lớp 9

1. Dòng điện cảm ứng và Hiện tượng cảm ứng điện từ

• Dòng điện cảm ứng: Là dòng điện xuất hiện trong một cuộn dây dẫn kín khi ta đưa một cực của nam châm vĩnh cửu lại gần hoặc ra xa cuộn dây đó (hoặc ngược lại, cho cuộn dây chuyển động lại gần/ra xa nam châm).
• Nguyên nhân: Dòng điện cảm ứng xuất hiện khi có sự biến thiên (tăng hoặc giảm) số đường sức từ xuyên qua tiết diện của cuộn dây dẫn kín.
• Hiện tượng cảm ứng điện từ: Hiện tượng xuất hiện dòng điện cảm ứng được gọi là hiện tượng cảm ứng điện từ.

2. Nguyên tắc tạo ra dòng điện xoay chiều

• Khái niệm dòng điện xoay chiều: Là dòng điện có cường độ và chiều luân phiên thay đổi theo thời gian. Tần số của dòng điện xoay chiều dùng trong mạng điện gia đình ở Việt Nam thường là 50 Hz (chiều dòng điện thay đổi 100 lần trong 1 giây).
• Nguyên tắc tạo ra: Dòng điện xoay chiều được tạo ra dựa trên hiện tượng cảm ứng điện từ. Có hai cách cơ bản để tạo ra sự biến thiên đường sức từ liên tục:
  1. Cho nam châm quay trước cuộn dây dẫn.
  2. Cho cuộn dây dẫn quay trong từ trường của nam châm.

3. Em đã học

Từ bài học này, em cần ghi nhớ các điểm cốt lõi:

• Dòng điện cảm ứng xuất hiện trong cuộn dây dẫn kín khi có sự biến thiên số đường sức từ xuyên qua tiết diện của cuộn dây.
• Hiện tượng xuất hiện dòng điện cảm ứng gọi là hiện tượng cảm ứng điện từ.
• Dòng điện xoay chiều có cường độ và chiều luân phiên thay đổi theo thời gian.
• Nguyên tắc tạo ra dòng điện xoay chiều dựa trên hiện tượng cảm ứng điện từ (từ thông qua tiết diện cuộn dây luân phiên biến thiên).

4. Em có thể

• Nêu được tên các thiết bị sử dụng dòng điện xoay chiều trong đời sống như máy giặt, tủ lạnh, bếp điện, bếp từ,....
• Giải thích được cách tạo ra dòng điện xoay chiều trong cuộn dây dẫn.

5. Ví dụ thực tế ứng dụng kiến thức

• Đinamô (Dynamo) xe đạp: Ngày xưa, xe đạp thường gắn một "cục" nhỏ cọ xát vào lốp xe để thắp sáng đèn. Đó chính là một máy phát điện xoay chiều mini. Khi bánh xe lăn, nó làm quay một lõi nam châm nhỏ nằm bên trong một cuộn dây đồng. Sự quay của nam châm tạo ra sự biến thiên đường sức từ (hiện tượng cảm ứng điện từ), sinh ra dòng điện xoay chiều làm đèn xe sáng.
• Hoạt động của nhà máy thuỷ điện/điện gió: Dù là tua-bin gió khổng lồ hay dòng nước xả từ đập thuỷ điện, mục đích cơ học duy nhất của chúng là làm quay một nam châm điện khổng lồ (hoặc cuộn dây) bên trong máy phát điện. Sự chuyển động quay liên tục này tạo ra dòng điện xoay chiều công suất lớn hoà vào lưới điện quốc gia truyền đến nhà em.
• Sạc không dây điện thoại: Sạc không dây hoạt động dựa trên cảm ứng điện từ. Trong đế sạc có một cuộn dây sinh ra từ trường biến thiên liên tục. Khi em đặt điện thoại (cũng có một cuộn dây tương tự ở mặt lưng) lên đế sạc, từ trường biến thiên này xuyên qua cuộn dây trong điện thoại, tạo ra một dòng điện cảm ứng sạc đầy cho pin.
•