📖 Bài 18 - Bước ngoặt lịch sử đầu thế kỉ X - lớp 6

Đầu thế kỉ X, mốc son chói lọi của lịch sử dân tộc đã được đánh dấu bằng những cuộc đấu tranh giành quyền tự chủ của họ Khúc, họ Dương và đặc biệt là chiến thắng Bạch Đằng năm 938 oai hùng.

[Hình 1. Bạch Đằng dậy sóng (tranh dân gian Đông Hồ)]

1. Họ Khúc và họ Dương dựng quyền tự chủ

a) Cuộc nổi dậy của Khúc Thừa Dụ và cải cách của Khúc Hạo Từ cuối thế kỉ IX, nhà Đường suy yếu nên việc kiểm soát An Nam bị nới lỏng. Nhân cơ hội đó, giữa năm 905, Khúc Thừa Dụ (một hào trưởng địa phương ở Hải Dương) đã nổi dậy đánh chiếm thành Đại La, tự xưng là Tiết độ sứ, xây dựng chính quyền tự chủ.

Năm 907, con của Khúc Thừa Dụ là Khúc Hạo lên thay cha nắm quyền Tiết độ sứ và tiến hành nhiều cải cách quan trọng: định lại mức thuế cho công bằng, lập sổ hộ khẩu, tha bỏ lực dịch cho dân bớt khổ.

[Hình 2. Sơ đồ cải cách Khúc Hạo]

[Hình 3. Đền thờ Khúc Thừa Dụ (Hải Dương)]

b) Dương Đình Nghệ chống quân Nam Hán, củng cố nền tự chủ Mùa thu năm 930, quân Nam Hán đánh sang nước ta, lập lại quyền cai trị. Đến năm 931, tướng cũ của họ Khúc là Dương Đình Nghệ đã kéo quân từ Thanh Hoá ra Bắc đánh đuổi quân Nam Hán. Cuộc kháng chiến thắng lợi, Dương Đình Nghệ tự xưng là Tiết độ sứ, tiếp tục xây dựng nền tự chủ.

[Hình 4. Lược đồ cuộc kháng chiến chống quân Nam Hán lần thứ nhất (930 – 931)]

2. Ngô Quyền và chiến thắng Bạch Đằng năm 938

a) Kế hoạch đánh giặc Năm 938, quân Nam Hán do Hoằng Tháo làm chủ tướng từ Quảng Đông theo đường biển ồ ạt tiến sang xâm lược nước ta. Trước vận nước lâm nguy, Ngô Quyền đã gấp rút chuẩn bị kế hoạch đối phó. Nhận thấy vùng cửa sông Bạch Đằng có địa hình hiểm yếu, nước triều lên xuống mạnh, ông cho vót nhọn cọc gỗ, bịt sắt rồi đóng xuống lòng sông để tạo thành một trận địa ngầm.

[Hình 5. Tượng đài Ngô Quyền (Hải Phòng)]

[Hình 6. Mô phỏng trận địa cọc trên sông Bạch Đằng (tranh minh hoạ)]

b) Trừ ngoại xâm dậy sóng Bạch Đằng Khi nước triều lên, Ngô Quyền sai người đem thuyền nhẹ ra khiêu chiến, giả thua chạy để nhử địch đuổi theo vượt qua bãi cọc ngầm. Khi nước triều rút, cọc nhô lên, thuyền địch bị mắc cạn và đâm vào cọc vỡ tan tành. Quân ta từ các hướng dốc toàn lực phản công, quân Nam Hán rối loạn, Hoằng Tháo tử trận.

[Hình 7. Lược đồ trận Bạch Đằng năm 938]

Chiến thắng Bạch Đằng năm 938 đã chấm dứt vĩnh viễn thời kì Bắc thuộc và mở ra kỉ nguyên độc lập tự chủ lâu dài cho dân tộc Việt Nam.

🎯 PHẦN LUYỆN TẬP VÀ VẬN DỤNG

I. Câu hỏi Luyện tập

1. Khúc Thừa Dụ, Dương Đình Nghệ và Ngô Quyền đã có công lao gì đối với lịch sử dân tộc?
2. Tại sao Ngô Quyền chọn sông Bạch Đằng làm trận địa chống quân Nam Hán?

II. Câu hỏi Vận dụng Lựa chọn một trong hai yêu cầu dưới đây và thực hiện:

1. Viết (khoảng 7 – 10 câu) giới thiệu về một nhân vật lịch sử trong thế kỉ X mà em yêu thích nhất và chia sẻ với bạn.
2. Sưu tầm thêm thông tin, hình ảnh có liên quan đến một vấn đề mà em tâm đắc nhất của bài học từ sách, báo hoặc internet và tập trình bày theo cách của mình.