📖 Bài 16 - Các cuộc khởi nghĩa tiêu biểu giành độc lập trước thế kỉ X - lớp 6

Dưới ách cai trị hà khắc của các triều đại phong kiến phương Bắc, nhân dân ta không cam chịu ách nô lệ mà đã liên tục nổi dậy đấu tranh. Dưới đây là những cuộc khởi nghĩa tiêu biểu nhất trong hơn một nghìn năm Bắc thuộc.

[Hình 1. Sơ đồ một số cuộc khởi nghĩa tiêu biểu trước thế kỉ X]

1. Khởi nghĩa Hai Bà Trưng

Mùa xuân năm 40, bất bình với chính sách cai trị hà khắc của chính quyền đô hộ nhà Hán, con gái Lạc tướng huyện Mê Linh là Trưng Trắc cùng em là Trưng Nhị đã dấy binh khởi nghĩa. Nghĩa quân nhanh chóng đánh đuổi chính quyền đô hộ, Thái thú Tô Định phải bỏ chạy về nước. Trưng Trắc lên ngôi vua.

[Hình 2. Lược đồ khởi nghĩa Hai Bà Trưng (năm 40)]

Năm 43, trước sự tấn công của quân Hán do Mã Viện chỉ huy, cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng bị đàn áp. Tuy cuộc khởi nghĩa thất bại nhưng đã chứng tỏ tinh thần bất khuất của người Việt.

[Hình 3. Hai Bà Trưng cưỡi voi ra trận (tranh dân gian Đông Hồ)]

2. Khởi nghĩa Bà Triệu

Đầu thế kỉ III, do chính sách cai trị hà khắc của chính quyền đô hộ nhà Ngô, phong trào đấu tranh của người Việt tiếp tục bùng nổ, tiêu biểu nhất là cuộc khởi nghĩa của Bà Triệu (Triệu Thị Trinh).

[Hình 4. Bà Triệu (tranh dân gian Đông Hồ)]

Năm 248, từ căn cứ ở núi Nưa (Triệu Sơn, Thanh Hoá), khởi nghĩa bùng nổ. Lực lượng nghĩa quân đánh phá các thành ấp của quan lại nhà Ngô, khiến cho toàn thể Giao Châu đều chấn động. Về sau, trước lực lượng áp đảo của quân Ngô, khởi nghĩa bị đàn áp, Bà Triệu anh dũng hi sinh tại khu vực núi Tùng (Thanh Hoá).

3. Khởi nghĩa Lý Bí và sự thành lập nước Vạn Xuân

Vào nửa đầu thế kỉ VI, Lý Bí đã lãnh đạo nhân dân khởi nghĩa nhằm chống lại chế độ cai trị khắc nghiệt của nhà Lương.

[Hình 5. Sơ đồ cuộc khởi nghĩa Lý Bí]

Năm 544, khởi nghĩa thắng lợi, Lý Bí lên ngôi xưng là Lý Nam Đế, lập ra nước Vạn Xuân, đóng đô ở vùng cửa sông Tô Lịch (Hà Nội). Tên gọi Vạn Xuân thể hiện mong ước đất nước mãi thanh bình, độc lập.

[Hình 6. Chùa Trấn Quốc (Hà Nội) – tiền thân là chùa Khai Quốc thời Tiền Lý]

Năm 545, quân Lương xâm lược nước Vạn Xuân, Triệu Quang Phục thay Lý Bí tiếp tục lãnh đạo cuộc kháng chiến và giành thắng lợi. Đến năm 602, nhà Tuỳ đưa quân sang xâm lược, nước Vạn Xuân chấm dứt.

4. Khởi nghĩa Mai Thúc Loan

Đầu thế kỉ VIII, bất bình trước chính sách tô thuế nặng nề của chính quyền đô hộ nhà Đường, Mai Thúc Loan đã phát động nhân dân nổi dậy khởi nghĩa ở Hoan Châu (Nghệ An). Khởi nghĩa lan rộng, ông xưng đế, xây thành Vạn An làm quốc đô. Đến năm 722, nhà Đường đem quân sang đàn áp, cuộc khởi nghĩa bị dập tắt.

[Hình 7. Lược đồ khởi nghĩa Mai Thúc Loan (713 – 722)]

5. Khởi nghĩa Phùng Hưng

Cuối thế kỉ VIII, không cam chịu ách đô hộ của nhà Đường, Phùng Hưng đã lãnh đạo nhân dân nổi dậy ở Đường Lâm (Sơn Tây, Hà Nội). Nghĩa quân bao vây và chiếm thành Tống Bình, ông được nhân dân tôn xưng là Bố Cái Đại Vương. Cuộc khởi nghĩa Phùng Hưng tiếp tục khẳng định quyết tâm giành lại độc lập, tự chủ của người Việt.

[Hình 8. Đền thờ Phùng Hưng ở Đường Lâm]

🎯 PHẦN LUYỆN TẬP VÀ VẬN DỤNG

I. Câu hỏi Luyện tập

1. Hãy lập bảng hệ thống về các cuộc khởi nghĩa: Hai Bà Trưng, Bà Triệu, Lý Bí, Mai Thúc Loan, Phùng Hưng theo các gợi ý: thời gian bùng nổ, nơi đóng đô của chính quyền tự chủ (nếu có), kết quả, ý nghĩa.
2. Từ kết quả của bài tập 1 và dựa vào kiến thức đã học, em có nhận xét gì về tinh thần đấu tranh chống xâm lược của nhân dân ta?

II. Câu hỏi Vận dụng 3. Em hãy tìm hiểu thêm thông tin từ sách, báo và internet để biết hiện nay có những con đường, trường học, di tích lịch sử nào mang tên hay là nơi thờ phụng Hai Bà Trưng, Lý Bí và Mai Thúc Loan. Điều này gợi cho em suy nghĩ gì?