📖 Bài 8 - Chuyển động của Trái Đất quanh Mặt Trời và hệ quả - lớp 6

Học xong bài này, em sẽ:

• Biết sử dụng sa bàn để mô tả chuyển động của Trái Đất quanh Mặt Trời.
• Trình bày được hiện tượng mùa và ngày – đêm dài ngắn theo mùa.

Cảnh vật thiên nhiên trên Trái Đất thay đổi theo mùa. Bằng hiểu biết của mình, em hãy nêu một số đặc điểm thiên nhiên của từng mùa ở địa phương em. Bài học này sẽ cho em biết tại sao trên Trái Đất có các mùa và hiện tượng ngày – đêm dài ngắn theo mùa.

1. Chuyển động của Trái Đất quanh Mặt Trời

Thời gian chuyển động một vòng của Trái Đất quanh Mặt Trời là 365 ngày 6 giờ. Trái Đất chuyển động quanh Mặt Trời trên một quỹ đạo có hình elip. Trong quá trình chuyển động, trục Trái Đất luôn nghiêng trên mặt phẳng quỹ đạo một góc khoảng 66°33'.

[Hình 1. Trái Đất chuyển động quanh Mặt Trời].

Em có biết? Thời gian Trái Đất chuyển động một vòng quanh Mặt Trời là 365 ngày 5 giờ 48 phút 46 giây, nhưng để thuận tiện người ta lấy chẵn là 365 ngày. Do vậy, cứ sau 4 năm (mỗi năm 365 ngày) lại dư ra khoảng 24 giờ (1 ngày). Năm đó gọi là năm nhuận, tháng 2 có 29 ngày.

Câu hỏi: Quan sát hình 1, em hãy mô tả chuyển động của Trái Đất quanh Mặt Trời, theo gợi ý:

• Hình dạng quỹ đạo chuyển động.
• Hướng chuyển động.
• Thời gian chuyển động hết một vòng.
• Góc nghiêng và hướng của trục trong quá trình chuyển động.

2. Hệ quả chuyển động của Trái Đất quanh Mặt Trời

a) Mùa trên Trái Đất Trong quá trình chuyển động quanh Mặt Trời, trục Trái Đất nghiêng và không đổi hướng dẫn đến bán cầu Bắc và bán cầu Nam luân phiên ngả về phía Mặt Trời.

Bán cầu nào ngả về phía Mặt Trời sẽ có góc chiếu của tia sáng mặt trời lớn, nhận được nhiều ánh sáng và nhiệt; khi ấy là mùa nóng của bán cầu đó. Cùng lúc, bán cầu không ngả về phía Mặt Trời có góc chiếu của tia sáng mặt trời nhỏ, nhận được ít ánh sáng và nhiệt; khi ấy là mùa lạnh của bán cầu đó.

[Hình 2. Góc chiếu của tia sáng mặt trời tới Trái Đất].

Trong thực tế, hiện tượng mùa có sự khác biệt theo vĩ độ.

[Hình 3. Sự khác biệt về mùa theo vĩ độ]. (Hình ảnh này cho thấy: Ở các vĩ độ cao (đới lạnh) quanh năm lạnh; Ở các vĩ độ thấp (đới nóng) quanh năm nóng; Ở các vĩ độ trung bình (đới ôn hoà) một năm chia thành 4 mùa: xuân, hạ, thu, đông).

Câu hỏi:

1. Dựa vào hình 1, 2 và thông tin trong mục 2, cho biết:

• Vào ngày 22 tháng 6, bán cầu Bắc đang là mùa gì, bán cầu Nam đang là mùa gì. Tại sao?
• Vào ngày 22 tháng 12, bán cầu Bắc đang là mùa gì, bán cầu Nam đang là mùa gì. Tại sao?

2. Dựa vào hình 2, nêu sự khác nhau về thời gian diễn ra mùa của hai bán cầu. Dựa vào hình 3, nêu sự khác nhau về hiện tượng mùa theo vĩ độ.

b) Hiện tượng ngày – đêm dài ngắn theo mùa

Em có biết? Xích đạo là nơi quanh năm có độ dài thời gian ban ngày và thời gian ban đêm bằng nhau. Trong khi đó, ở cực trong năm có 6 tháng là ngày và 6 tháng là đêm.

Trong quá trình chuyển động quanh Mặt Trời, do trục Trái Đất nghiêng và không đổi hướng dẫn đến độ dài thời gian ban ngày và thời gian ban đêm có sự thay đổi theo mùa và theo vĩ độ.

Quan sát hình 4, ta thấy: ngày 22 tháng 6, bán cầu Bắc đang là mùa nóng, có ngày dài đêm ngắn. Cùng lúc, ở bán cầu Nam đang là mùa lạnh, có ngày ngắn đêm dài. Ngày 22 tháng 12 hiện tượng diễn ra ngược lại.

[Hình 4. Độ dài ban ngày và ban đêm trên Trái Đất].

Câu hỏi: Dựa vào hình 4, hãy hoàn thành bảng vào vở theo mẫu sau: HIỆN TƯỢNG NGÀY – ĐÊM DÀI NGẮN THEO MÙA.

Luyện tập và Vận dụng

1. Hãy trình bày hiện tượng ngày – đêm dài ngắn theo mùa trên Trái Đất.
2. Nghỉ hè năm nay, bố cho Nam đi du lịch ở Ô-xtrây-li-a. Nam không hiểu tại sao bố lại dặn chuẩn bị nhiều đồ ấm để làm gì. Em hãy giải thích cho Nam.